Συνέντευξη του Ευστάθιου Λιακόπουλου με θέμα «Τεκτονισμός- Αλήθειες και ψέματα γύρω από το αρχαιότερο φιλοσοφικό τάγμα».

Συνέντευξη σε: Βασίλης Λαζάρου (leo morpheus)

Βασίλης Λαζάρου: Κύριε Λιακόπουλε είστε από τους πιο γνωστούς και σημαντικούς ανθρώπους στο χώρο του τεκτονισμού, με πλούσια συγγραφική δράση και αγάπη για το φιλοσοφικό αυτό σύστημα. Τι σας ώθησε χρόνια πριν να μυηθείτε σε αυτόν;Ευστάθιος

Λιακόπουλος: Από τη φύση μου είμαι ένας ήπιος και ειρηνικός επαναστάτης. Παράλληλα η συνετή αναζήτηση της αλήθειας με προσδιορίζει από πολύ μικρό. Φυσική λοιπόν ήταν και η κρούση της θύρας του Τεκτονικού θεσμού, μαζί με την προσέγγιση και άλλων πηγών εσωτερικής γνώσης. Κάτω από αυτές τις κλίσεις εντάχθηκα και σε αυτόν, μόλις δημιουργήθηκε και ο σχετικός εξωτερικός οιωνός. Όταν δηλαδή ο Δικηγόρος στον οποίο ήμουν ασκούμενος, ο Ιωάννης Παπαηλίου, την άνοιξη του 1960 μου πρότεινε να γίνω μέλος της Στοάς του «Πυθαγόρα», της αρχαιότερης (έτος ιδρύσεως 1881) και της μεγαλύτερης σε αριθμό μελών, Στοάς των Αθηνών. Όσοι ενδιαφέρονται για περισσότερες λεπτομέρειες της έκτοτε Τεκτονικής διαδρομής μου, μπορεί να την αναζητήσουν στην ιστοσελίδα της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Ελλάδος.

Β.Λ.: Υπάρχουν πολλές θεωρίες σχετικά με την ιστορική προέλευση του τεκτονισμού. Ποια η προσωπική σας εκτίμηση; Προέρχεται από τους οικοδόμους του Μεσαίωνα ή εν τέλει υπάρχει σύνδεση με τα αιγυπτιακά μυστήρια και τους διονυσιακούς τεχνίτες;

Ε.Λ.: Ο άνθρωπος έχει το προνόμιο να στέκεται όρθιος και να ατενίζει τον ουρανό. Το αρχέτυπο του Οικοδόμου, που αντιστέκεται στον νόμο της «εντροπίας» που απλοποιημένα και μόνο συμβολικά εκφράζει την αταξία και την καταρροή, υπηρετεί συνειδητά την τάξη και την ανόρθωση. Με την έννοια αυτή από την αρχαιότητα η ανοικοδόμηση αποτελούσε και μέχρι σήμερα αποτελεί ένα παράδειγμα κατεργασίας και συνοχής της ύλης ώστε να αναχθεί σε πνευματική έκφραση. Συνοπτικά μιάς στάσης προσωπικής αξιοπρέπειας και δημιουργικής συμπεριφοράς. Μια μακρά και αδιάσπαστη έτσι ιστορία ομαδικής δράσης εκφράζει αυτό το δεδομένο. Από τον κώδικα του Χαμουραμπί, τους Ιδαίους Δακτύλους, τους Τελχίνες, τους Διονυσιακούς Τεχνίτες και τα Ρωμαϊκά Κολλέγια, καταλήγουμε στις Επαγγελματικές Συντεχνίες του Μεσαίωνα, οι οποίες απέκτησαν τεράστια επιρροή στην τότε στατική κοινωνία. Όταν η κατασκευή όμως των Καθεδρικών Ναών της Ευρώπης, συμπλήρωσε τον κύκλο της, τα επίτιμα μέλη των συντεχνιών, που διωκόμενα είχαν καταφύγει σε αυτές (κυρίως Ιππότες Ναϊτες, Ροδόσταυροι και Αλχημιστές) αποτέλεσαν την πλειοψηφία τους και αποκλήθηκαν Ελεύθεροι ή Αποδεκτοί Τέκτονες, σε αντίθεση με τους Επαγγελματίες. Είναι εκείνοι ακριβώς που παγίωσαν έτσι το θεσμό με τη σημερινή του μορφή. Ο Τεκτονισμός ιδρύθηκε από καλούς Χριστιανούς για να υπερβεί η κοινωνία το φρικτό αποτέλεσμα των εκατονταετών θρησκευτικών πολέμων στην Ευρώπη και να οδηγήσει άτομα ... με διαφορετική θρησκευτική πίστη και δογματική, να μπορούν να λέγονται και να αισθάνονται αδελφοί και να κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλο. Αυτό το ιστορικό γεγονός της καταγωγής του, το αγνοούν δυστυχώς τόσο η Καθολική, όσο και απαράδεκτα η Ορθόδοξη Εκκλησία.

Β.Λ.: Στην παγκόσμια ιστορία, υπήρξαν γεγονότα που ο τεκτονισμός είχε ενεργό ρόλο; Επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό ακόμα και να άλλαξαν τη ροή της Ιστορίας; Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποιους επιφανείς τέκτονες που άφησαν τη σφραγίδα τους στον κόσμο και τους γνωρίζουμε όλοι;

Ε.Λ.: Ο Τεκτονισμός έχει κίνητρα καθαρά ανθρωπιστικά. Στοχεύει στην καλλιέργεια συνειδήσεων που να αναζητούν όχι τη φαινόμενη, αλλά την ουσιαστική αλήθεια, να υπηρετούν την ελευθερία, να αντιμετωπίζουν χωρίς προκατάληψη τις κοινωνικές και φυσικές διαφορές που παρουσιάζονται πάνω στους ανθρώπους. Προτρέπει τα μέλη του να εκφράζουν φιλάνθρωπα αισθήματα και να βοηθούν τους πάσχοντες, υλικά, ηθικά και πνευματικά. Με αυτούς τους στόχους, που είναι δύσκολο φυσικά να επιτυγχάνονται πάντοτε στο ακέραιο, ο θεσμός καλύπτει ένα τεράστιο κοινωνικό κενό και αποτελεί εξαιρετική παιδευτική μέθοδο. Όπου και όταν επομένως δημιουργούνται οι κατάλληλες ευκαιρίες, εκφράζεται φιλάνθρωπα και θετικά στην πορεία της ιστορίας, γιατί απέκτησε με το χρόνο παγκόσμια χαρακτηριστικά που υπερβαίνουν τους διαχωρισμούς των συνόρων και των κρατών, της γλώσσας, του χρώματος και της πίστης. Συνέβαλε με αυτό τον τρόπο στην ανεξαρτησία των Ηνωμένων Πολιτειών, στην εμπέδωση της Γαλλικής επαναστάσεως, στην ενοποίηση της Ιταλίας και σε πολλές άλλες μικρότερων διαστάσεων, κοινωνικές εξελίξεις. Όχι άμεσα βέβαια και σαν θεσμός, αλλά μέσω των συγκεκριμένων ατόμων που είχαν γαλουχηθεί στις τάξεις του. Και παράλληλα συνέβαλε στην πνευματική ανέλιξη και την ηθική πορεία της ανθρωπότητας. Ο κατάλογος των διαπρεπών Τεκτόνων που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της ιστορίας των τελευταίων πέντε αιώνων είναι μακρός. Επιλεκτικά αναφέρεται ο Γεώργιος Ουάσινγκτον, ο Ηλίας ’σμολ, ο Βολταίρος, ο Γκαίτε, ο Μότζαρτ, ο Γκαριμπάλντι και ο Καβούρ. Και στο χώρο μας ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Διονύσιος Ρώμας, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο Ιωάννης Θεοτόκης, ο Θεόφιλος Καϊρης, και ο Στέφανος Σκουλούδης, για να παραμείνω μόνο στους παλαιότερους.

Β.Λ.: Στην Ελλάδα τώρα, μπορείτε να μας αναφέρετε πότε, που και από ποιους ιδρύθηκαν οι πρώτες Στοές; Ήταν ελληνική πρωτοβουλία ή κάποιων ξένων τεκτόνων (π.χ. 'Αγγλων);

Ε.Λ.: Ο νεώτερος Ελληνισμός κατά την πριν από την επανάσταση του 1821 περίοδο, είχε βρεθεί σε μια ευνοϊκή συνθήκη, ανάλογη με εκείνη του Αρχαίου, που δημιούργησε τότε το χρυσό πολιτισμό. Σε ολόκληρα τα Βαλκάνια, τα νησιά του Αρχιπελάγους, την Ιωνία, την Κύπρο, τον Πόντο είχαν δημιουργηθεί αξιόλογες κλειστές κοινότητες Ελλήνων, με πανάρχαια ήθη, έθιμα και πολιτιστικά στοιχεία. Δεν είχαν όμως το προνόμιο των αρχαίων Ελληνικών πόλεων, οι κάτοικοί τους να συναντώνται κάθε τέσσερα χρόνια στην Ολυμπία, για να συγκρίνουν και να αναβαθμίζουν τις ιδιαίτερες αξίες τους. Κάτι το οποίο επεδίωξε με άλλο τρόπο να καλύψει ο Ρήγας Φεραίος, που ο αδόκητος θάνατος του, δεν του επέτρεψε να ολοκληρώσει. Ήταν επόμενο λοιπόν, ο Ελληνισμός αυτός, χωρίς εξαρτήσεις, αναγνωρίσεις και Μεγάλες Στοές, αυθόρμητα να δημιουργήσει Τεκτονικές Στοές, υπηρετώντας το ανανεωτικό πνεύμα της εποχής. Το έτος 1744 για παράδειγμα, δημιουργήθηκε Στοά στη Σμύρνη, όπου η πλειοψηφία των μελών της και τα διασωθέντα πρακτικά της, ήταν Ελληνικά. Το 1745 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Παϊσιος ο από Νικομηδείας, μνημονεύει Τεκτονικές Στοές στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη. Ο Αλέξανδρος Μουρούζης Μαυροκορδάτος, Οσποδάρος της Βλαχίας, μυήθηκε στην Τεκτονική Στοά της «Εστεμμένης Αγκύρας» το 1776. Ο ίδιος ιδρύει δύο ακόμα Ελληνικές Στοές, μία στη Βιέννη και μία στην Οδησσό. Το 1811, ο Διονύσιος Ρώμας ιδρύει Στοές στην Κέρκυρα, τη Λευκάδα και τη Ζάκυνθο.

Β.Λ.: Όσον αφορά τον εγχώριο τεκτονισμό, τι προβλήματα συνάντησε στη συντηρητική Ελλάδα κατά τα πρώτα χρονιά της εδραίωσης του και τι προβλήματα αντιμετωπίζει ακόμα και τώρα εν έτη 2008;

Ε.Λ.: Ο θεσμός καθώς έχει διφυή μορφή, είναι δηλαδή εσωτερικό σύστημα που έχει παράλληλα και κοινωνική υπόσταση και μορφή, για να αναπτυχθεί φυσιολογικά και να αποδώσει καρπούς, έχει ανάγκη το περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί, να υπηρετεί αξίες δημοκρατικές, να προστατεύει συναπτά το δικαίωμα της ατομικής ελευθερίας, να μην ενθαρρύνει το λαϊκισμό και να αποστρέφει το πρόσωπό του, από τους παντός είδους δογματισμούς. Το νεώτερο Ελληνικό κράτος, το οποίο δεν εκφράστηκε από τους φυσικούς του ηγέτες που αποφάσισαν μόνοι να κηρύξουν επί τέλους την επανάσταση, όπως ήταν ο Κολοκοτρώνης, ο Καραϊσκάκης και ο Μάρκος Μπότσαρης, αλλά δυστυχώς από εκείνους που υπηρέτησαν τα σχέδια των Μεγάλων Δυνάμεων, που σκόπιμα δημιούργησαν ένα καχεκτικό κράτος, που η ύπαρξή του και μόνο αναίρεσε τη δυναμική της επιχώριας επανάστασης και το πνεύμα των Φιλελλήνων και συρρίκνωσε, κυριολεκτικά κατέστρεψε τον Ελληνισμό που βρέθηκε έξω από αυτό. Το νεώτερο κράτος λοιπόν ποτέ δεν μπόρεσε να υπηρετήσει αυτές τις αξίες. Κάτι που προσπαθεί εναγώνια από το Μεσοπόλεμο και μετά με παλινδρομήσεις, να εμπεδώσει. Με αυτές τις συνθήκες, ο Τεκτονισμός αντιμετώπισε κατά τα πρώτα χρόνια της επίσημης εμφάνισής του, το 1863, μετά την απομάκρυνση του Όθωνα, την προκατάληψη κυρίως της Εκκλησίας, τις προλήψεις των τάξεων εκείνων που αποδίδουν τα μύρια κακά τους σε αυτόν και τις σκοπιμότητες ορισμένων παραγόντων να τον χρησιμοποιούν σαν «Αποδιοπομπαίο Τράγο» για να στρέψουν την προσοχή του κόσμου μακριά από τα δικά τους άπλυτα. Τα ίδια προβλήματα αντιμετωπίζει σε μικρότερο βαθμό και σήμερα ο Τεκτονισμός στη χώρα μας, για τη συντήρηση των οποίων ευθύνεται και η τρέχουσα ηγεσία του, που με εξαίρεση το Μεγάλο Διδάσκαλο Αλέξανδρο Τζατζόπουλο, δεν είχε την αυθεντία, το θάρρος και την επιδεξιότητα να αντιμετωπίσει, εξ αιτίας κυρίως της εσωστρέφειάς της, τις έξωθεν συκοφαντίες και διαβολές. Εγώ, όταν βρέθηκα επί κεφαλής τόσο του Τεκτονικού Τάγματος της Υόρκης, όσο και της Εθνικής Μεγάλης Στοάς, πραγματοποίησα ανοικτές εκδηλώσεις για παράδειγμα στο σύλλογο «Παρνασσός», παρουσιάζοντας θεατρικά τη μύηση στη Φιλική Εταιρεία, στα ξενοδοχεία Χίλτον, Χανδρής και Ρόαγιαλ Ολύμπικ με καλλιτεχνικές και άλλες εκδηλώσεις που τελούσαν υπό την οργάνωση του Τεκτονισμού και σε άλλους δημόσιους χώρους, όχι μόνο χωρίς να συναντήσω κανένα πρόβλημα, αλλά αντίθετα κατόρθωσα να έχω αθρόα συμμετοχή μη Τεκτόνων, τόσο ομιλητών, όσο και ακροατηρίου. Επομένως και ο Τεκτονισμός με την αδικαιολόγητη εσωστρέφειά του ευθύνεται για αυτό το κλίμα της ακατανόητης προκατάληψης.

Β.Λ.: Ποιοι παράγοντες οδήγησαν εσάς και κάποιους ακόμα τέκτονες να δημιουργήσουν την Ε.Μ.Σ.Ε.; Εσωτερικά προβλήματα και έριδες ή απλά διαφορετικές αντιλήψεις σε τεκτονικά θέματα, θεωρητικά ή διοικητικά;

Ε.Λ.: Οι λόγοι που μας ανάγκασαν να δημιουργήσουμε μια νέα Μεγάλη Στοά, οφείλονται βασικά στο γεγονός ότι από το έτος 1974 Τέκτονες με μικρή θητεία σε αυτόν και με τρόπο «επίμονο» -χρησιμοποιώ επιεική όρο- ανήλθαν στην ηγεσία του και δημιούργησαν μια κομματική ατμόσφαιρα, αντιδρώντας μικρόψυχα σε όσους δεν ενέκριναν την απαράδεκτα οπισθοδρομική συμπεριφορά τους. Παράλληλα από το φόβο τους να μη χάσουν την εξουσία, δεν επεδίωξαν την ανανέωσή του, που κάθε παραδοσιακός θεσμός έχει ανάγκη με σοφία να υπηρετεί. Από το 1981 όμως και μετά, τα πράγματα έγιναν χειρότερα. Αναδείχτηκε ένας Μεγάλος Διδάσκαλος χωρίς να τηρηθούν στοιχειωδώς τα προσχήματα και οι κανονισμοί, ο οποίος δεν είχε ούτε την προϋπηρεσία, ούτε την ικανότητα να χειριστεί τα καθήκοντα που απορρέουν από το λειτούργημά του. Πολύ περισσότερο δεν άντεξε ούτε την ανανέωση, ούτε την προσαρμογή. Και σε όποια μέλη εντόπιζε μία καλή γνώση του θεσμού και μια αξιόλογη παρουσία, θεωρούσε ότι ήταν εχθρικά απέναντί του, ενώ στην πραγματικότητα για χάρη της ενότητας, τον ανέχονταν. Η κατάσταση όμως επέβαλλε ουσιαστικές και νόμιμες αλλαγές. Τις οποίες απέρριπτε συνεχώς με απλά δικολαβικά τερτίπια. Εκείνος ήταν που προχώρησε σε Τεκτονικές δίκες και απέβαλλε από το θεσμό, καταξιωμένους Τέκτονες, όπως ήταν ο αείμνηστος Ρωμύλος Βαμβακόπουλος, ο Γεώργιος Μπιμπίρης και άλλοι. Τελικά στράφηκε και εναντίον μου με αστείες κυριολεκτικά κατηγορίες. Προσπάθησα να παραμείνω διαλλακτικός και να επιδιώξω την πάση θυσία αναβολή της δίκης μου. Αλλά η απόφασή αυτού και της ακολουθίας του, ήταν αμετάκλητες και άκομψες. Τα φρικτά και απαράδεκτα γεγονότα εκείνης της περιόδου, που θίγουν όχι μόνο το θεσμό, αλλά και την εγκόσμια αντίληψη περί ελευθερίας και Δικαιοσύνης, περιέγραψα σε ένα βιβλίο μου με τον τίτλο «Το Τεκτονικό Σχίσμα» στο οποίο πέρα από τα συγκεκριμένα επεισόδια και την επώνυμη αναφορά σε θέσεις προσώπων, έχει πλουτιστεί με ένα παράρτημα στο οποίο συγκέντρωσα πάνω από ογδόντα επίσημα έγγραφα, που φέρουν τη σφραγίδα κυρίως των διωκτών μας. Για λόγους σεβασμού και αγάπης προς το θεσμό, το βιβλίο αυτό το κυκλοφόρησα σε τριακόσια μόνο αντίτυπα και τα έστειλα αποκλειστικά σε Τέκτονες. Το αποτέλεσμα ήταν ότι όλοι αναγνώρισαν την τεράστια πρόκληση και αδικία, αλλά μόνο θεωρητικά.Επειδή ο κατατοπισμός πάνω στο κρίσιμο αυτό θέμα, απαιτεί χρόνο και διασταυρώσεις, το βιβλίο αυτό θα κυκλοφορήσει πλέον τον προσεχή Ιανουάριο με προορισμό το Ελληνικό κοινό, και έτσι όσοι ενδιαφέρονται για τις επί μέρους λεπτομέρειες, θα τις έχουν. Ένα μέρος από τις σελίδες αυτού του βιβλίου πάντως έχει εμφανιστεί κατά καιρούς, χωρίς δική μου πρωτοβουλία και σε ορισμένες ιστοσελίδες.

Β.Λ.: Ποια η σχέση τεκτονισμού και θρησκείας και μιας και μιλάμε για την Ελλάδα, οι σχέσεις με την Ορθόδοξη Εκκλησία. Έχει συστατικά θρησκείας ο τεκτονισμός, θα μπορούσε δηλ. να είναι ένα θρησκευτικό υποκατάστατο και να παίξει κάποια στιγμή το ρολό μιας παγκόσμιας θρησκείας;

Ε.Λ.: Όπως αναφέρθηκε και αξίζει να επαναληφθεί, ο Τεκτονισμός δημιουργήθηκε από καλούς Χριστιανούς. Ο Ηλίας ’σμολ, θεωρείται ο πρώτος ιστορικά επιβεβαιωμένος Τέκτονας και η μύησή του έγινε το 1646. Για όσους έχουν μια βασική γνώση της ιστορίας, την εποχή εκείνη δεν υπήρχε Σιωνισμός και πέρα από την εμφάνιση της λογικής επιστημονικής γνώσης, δεν υπήρχε αντιθρησκευτικό ρεύμα. Ο Τεκτονισμός στη Αγγλία, αποτέλεσε μέρος της κοινωνικής δομής και ο Μέγας Διδάσκαλος κατά κανόνα ήταν μέλος της βασιλικής οικογένειας. Η κοινωνική αποδοχή του Τεκτονισμού ήταν και είναι γενική στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία και τις Σκανδιναβικές χώρες. Το ιδεολογικό όμως οπλοστάσιο το Τεκτονισμού, ο Διαφωτισμός και ο Φιλελευθερισμός, τον έφεραν μοιραία αντιμέτωπο με την Καθολική Εκκλησία. Το 1738 εκδίδεται η πρώτη Βούλα εναντίον του από τον Πάπα Κλήμη τον ΙΒ΄. Το κατηγορητήριο στηρίζεται στην πληροφορία, ότι στις Τεκτονικές Στοές συναθροίζονται «άτομα διαφορετικών θρησκειών». Και το 1739 απειλούνται οι ποινές «του θανάτου και της δημεύσεως της περιουσίας κατά παντός τέκτονος, άνευ ελπίδος, οίκτου και επιεικείας». Αλλά την ουσιαστική αντιπαράθεση δημιούργησε ο αγώνας για την ανεξαρτησία και την ενότητα του Ιταλικού κράτους, την κρατικοποίηση της εκκλησιαστικής περιουσίας και η αφαίρεση της κοσμικής και πολιτικής εξουσίας του Πάπα, από αναστήματα του Τεκτονισμού, όπως ήταν ο Καβούρ και ο Γκαριμπάλντι.Καμιά από αυτές τις αιχμές δεν ίσχυσε για την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία και έτσι από καθαρό και μόνο μιμητισμό, οδηγήθηκε και αυτή σε μια ανάλογη στάση και μια χωρίς ουσιαστικά επιχειρήματα πολεμική. Αν υπολογίσουμε μάλιστα, ότι Τέκτονες Πατριάρχες υπήρξαν ο Βασίλειος ο από Αγχιάλου, ο Ιωακείμ ο Γ΄, ο Μελέτιος και ο Φώτιος Αλεξανδρείας.Ο Τεκτονισμός ούτε είναι, ούτε μπορεί να πάρει τα χαρακτηριστικά μιάς θρησκείας. Ο καθηγητής της Θεολογίας Δ. Μπαλάνος, έγραφε «Και εάν η Μασονία ηξίου ότι είναι θρησκεία, καθήκον της Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής θα ήτο να απέκρουε τοιαύτην όλως αστήρικτον και παράλογον αξίωσιν, εφ' όσον ουδένα των βασικών όρων περιέχει, εξ ων αποτελείται η έννοια της θρησκείας».Ο Πάπας Ιωάννης ο 23ος, γνήσιος ανθρωπιστής και ανανεωτής του Χριστιανικού δόγματος, εγκαταλείπει την άτεγκτη στάση απέναντι στον Τεκτονισμό. Δεν υπάρχει πλέον καμιά ονομαστική αναφορά καταδίκης του Τεκτονισμού.Εξ αιτίας της νέας αυτής στάσης της Καθολικής Εκκλησίας, στο βιβλίο μου «Ο Τεκτονισμός στην Ελλάδα» και στο αντίστοιχο κεφάλαιο καταλήγω: «Είθε το πνεύμα αυτό να βρει ανταπόκριση και στην επίσημη Ορθόδοξη Ελληνική Εκκλησία, που κάποτε διακρίθηκε για το φιλελεύθερο, το δημοκρατικό και το προοδευτικό της σχήμα και γι' αυτό επέζησε καιρών χαλεπών».

Β.Λ.: Για να περάσουμε στον τομέα της συνομωσιολογίας αφού και το θέμα αυτό είναι γνωστό και συζητιέται πολύ σε fora, όπως και σε βιβλία που έχουν εκδοθεί. Πολλοί λένε λοιπόν πως ο τεκτονισμός συνδέεσαι με το εβραϊκό λόμπι, τη λέσχη Μπίλντερμπεγκ, μυστικές εταιρίες και γενικότερα υπάρχει το σενάριο πως ετοιμάζουν το έδαφος εδώ και πολλά χρονιά για τον πλήρη έλεγχο του πλανήτη. Ποιες οι αλήθειες και ποια τα ψέματα σε αυτά τα σενάρια;

Ε.Λ: Έχω διέλθει από όλους τους Τεκτονικούς βαθμούς και τα αξιώματα, έχω ταξιδέψει σε πολλές χώρες και έχω έλθει σε επαφή με υπεύθυνους αδελφούς που έχουν και αυτοί υπηρετήσει το θεσμό με αφοσίωση. Αν είχα μέσα μου και την παραμικρή υποψία, ότι κάποιοι άλλοι κινούν τα νήματα του θεσμού, θα τα είχα αποκαλύψει ή τουλάχιστον θα είχα αποχωρήσει από αυτόν διακριτικά ή και με θόρυβο. Εξ άλλου κανένας άλλος σε δράση Τέκτονας δεν έχει κρίνει τόσο αυστηρά τον Τεκτονισμό, όσο εγώ. Οι ανωτέρω θεωρίες είναι αστήρικτες και αυτοί που κινούν πράγματι τα παρασκήνια για να υποδουλώσουν συνειδήσεις και να χειραγωγήσουν προς όφελός τους τα πράγματα από τα σκοτεινά τους παρασκήνια, δεν έχουν καμιά σχέση με τον τεκτονισμό.

Β.Λ.: Λογικά αρκετοί πολιτικοί είναι και τέκτονες. Επηρεάζουν διαφορές Στοές ανά τον κόσμο τη διεθνή πολιτική σκηνή; Αν ναι, αυτό είναι επιτρεπτό σύμφωνα με τις αρχές του τεκτονισμού;

Ε.Λ.: Αυτό βέβαια δεν είναι επιτρεπτό, γιατί ο Τεκτονισμός ρητά απαγορεύει να γίνονται συζητήσεις στις Στοές που αφορούν πολιτικά και θρησκευτικά θέματα. Εξ άλλου θα ήταν και άσοφο, καθώς επιδιώκει τη συναδέλφωση των ανθρώπων και είναι γνωστό, πόσο πάνω σε αυτά τα δύο θέματα, οι υποκειμενικές τοποθετήσεις δημιουργούν έντονους δογματικούς διαχωρισμούς. Υπάρχει βέβαια όπως τονίστηκε η ελευθερία ορισμένοι Τέκτονες να ασχοληθούν με την πολιτική σαν πρόσωπα και όχι με την τεκτονική τους ιδιότητα και νομίζω ότι το παράδειγμα του Κολοκοτρώνη και του Γκαριμπάλντι που βρέθηκαν σε κρίσιμες ιστορικές καμπές, το επιβεβαιώνουν. Στο βιβλίο μου «Ο Τεκτονισμός στην Ελλάδα», αναφέρομαι λεπτομερώς στη λεγόμενη Στοά Ρ2 της Ιταλίας, όπου εξηγείται ότι ήταν μια ανορθόδοξη με τα Τεκτονικά μέτρα ομάδα φιλόδοξων ανθρώπων που κανένας Τέκτονας ποτέ δεν ενέκρινε. Φυσικά, όπως σε κάθε θεσμό, υπάρχουν και στον Τεκτονισμό μέλη τα οποία προσπαθούν να αξιοποιήσουν αυτή την ιδιότητα, τόσο στον πολιτικό χώρο, όσο και για την επιδίωξη επαγγελματικών ή άλλων προσωπικών ωφελημάτων.

Β.Λ.: Κοιτάζοντας το πλούσιο ανθρωπιστικό έργο του τεκτονισμού τα περασμένα χρόνια, πιστεύετε πως μπορεί ακόμα να προσφέρει έργο για τον άνθρωπο και την κοινωνία;Ποιες οι προϋποθέσεις για να γίνει κάποιος τέκτονας; Μπορεί ο οποιοσδήποτε πολίτης να ενταχθεί στο τάγμα αυτό ή υπάρχει κάποιος ελιτισμός ως προς την εισαγωγή νέων μελών;

Ε.Λ.: Είναι τόση η κατάπτωση του πολιτισμού μας σήμερα και ο κίνδυνος να οδηγηθούμε σε οριακές για την ύπαρξή μας συνθήκες (οικολογία, πυρηνικά, χημικά όπλα, εμπόριο λευκής και μαύρης σαρκός, εμπόριο όπλων, παραγωγή, εμπόριο και χρήση ναρκωτικών, κυρίως από νέους ανθρώπους, ανόητοι πόλεμοι κλπ), που επιβάλλεται να κηρύξουμε μια συνολική επιστράτευση όλων των θεσμών και των ομάδων που έχουν κίνητρα ανθρωπιστικά. Και ο Τεκτονισμός έχει ιστορικά επιβεβαιωμένη θέση και διάρκεια σε αυτόν τον ύψιστο αγώνα επιβίωσης.Αναφορικά με το άλλο ερώτημά σας, η απάντηση είναι δύσκολη και αφορά γενικά την εσωτερική και μυστική γνώση, η οποία δεν μπορεί από τη φύση της να ανακοινώνεται σε πλατείες και να διαλαλείται από μπαλκόνια. Πράγμα το οποίο αν γίνει, μπορεί να οδηγήσει πέρα από το ακατανόητο του πράγματος, γιατί έχει ανάγκη από όρους και συμβολισμούς που δεν είναι τρέχοντες και σε μαθητευόμενους μάγους και να προκαλέσει και βλάβες σε εκείνους που δεν είναι ώριμοι για να κατανοήσουν ορθά και που έχουν τη ροπή να αξιοποιήσουν για εγωιστικούς σκοπούς αυτές τις αλήθειες. Ο τίτλος «μεταφυσικό» που χρησιμοποιείτε με επιτυχία, τα δύσκολα θέματα με τα οποία ασχολείσθε, μπορεί να το επιβεβαιώσει.Υπάρχει φυσικά πάντα κίνδυνος, ορισμένες ομάδες ή Στοές να περιπέσουν σε μια μορφή ελιτισμού, πράγμα που πρέπει να στηλιτεύεται.Οποιοσδήποτε επομένως έχει την προδιάθεση και την δεκτικότητα να ασχοληθεί πάνω στην αληθινή φύση των φαινομένων, που έχει μια ανησυχία για το επέκεινα και δεν έχει ολοκληρωτική προσκόλληση στα εγκόσμια, στο κέρδος, στην κατανάλωση και την αυτοπροβολή, έχει όχι μόνο δικαίωμα να εισέλθει σε μια Τεκτονική Στοά, αλλά και χρέος να βρεθεί σε αυτή. Πρόβλημα βέβαια γεννάται, αν υπάρχουν οι κατάλληλοι και από την πλευρά του Τεκτονισμού Διδάσκαλοι, για να εντοπίσουν αυτές τις κρυφές κυρίως ιδιότητες των υποψηφίων. Η πείρα μου με οδηγεί σε ένα σκεπτικισμό. Η θέση πάντως που η Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Ελλάδος διακηρύσσει είναι ότι ανεξάρτητα από κοινωνική θέση, μόρφωση, καταγωγή και φυλή, όποιος έχει καθαρά κίνητρα και βασική ανθρωπιστική προδιάθεση μπορεί να γίνει μέλος της.

Β.Λ.: Ο Τεκτονισμός σας άλλαξε σαν άνθρωπο και πως;

Ε.Λ.: Πραγματικά με άλλαξε. Και εάν σε αυτούς τους μονοσήμαντους καιρούς επιδίδομαι στη δύσκολη προσπάθεια σύνθεσης διαφορετικών επιφανειακά παραδόσεων και θεσμών, το οφείλω ακριβώς στον Τεκτονισμό.

Read More

Μύστης

Ο όρος «μύστης» -εκ του μύω (μυ-mutus = άφωνος) = κλείω το στόμα ή τα μάτια- παραλήφθηκε από τα αρχαία μυστήρια, στα οποία σήμαινε ή τον μυημένο με την εσωτερική τους διδασκαλία, για την οποία ήταν υποχρεωμένος να τηρεί απόλυτη εχεμύθεια ή αυτόν που είχε κλειστά τα μάτια και δεν μπορούσε ακόμα να δει τα ορώμενα στα μυστήρια, σ' αντίθεση με τον επόπτη των μυστη­ρίων.
Οι Νεοπλατωνικοί έδωσαν στη λέξη «μύστης» σημασία σύμφωνη με το μυστικισμό της φιλοσοφίας τους, γιατί σ' αυτούς σήμαινε αυτόν που έχει κλειστές τις αισθήσεις στα εγκόσμια. Έτσι, ο Ησύχιος λέει: «Μύσται εκ του μύω-μύοντες γαρ τας αι­σθήσεις και έξω των σαρκικών φροντίδων γενόμενοι, ούτω τας θείας αναλάμψεις εδέχοντο».
πηγή: Αρχαια Ελληνικά Μυστήρια Γεώργιος Σιέττος

Read More

Το Παρόν και το Μελλον του Τεκτονισμού

Το κείμενο που ακολουθεί το έστειλε φίλος του blog και το δημοσιεύω ατόφιο (αν και σε μερικά σημεία δεν συμφωνώ). Το άρθρο προέρχεται από το περιοδικό Συνωμοσίες τευχ. 3.

Στην εποχή μας ο Τεκτονισμός είναι πλέον μια παγκόσμια οργάνωση που αποτελείται από πολλές εθνικές κοινότητες (αδελφότητες ανδρών) που -τουλάχιστον κατά το λεγόμενο «κανονικό σύστημα»- συνδέονται μέ­σω της κοινής ταυτότητας των αρχών τους, καθώς και των κοινών τρόπων και σκοπών της λειτουργίας τους. Όμως εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε ότι σήμερα στον χώρο του Τεκτονισμού υπάρχουν πολλές δια­φορετικές τάσεις και συστήματα. Κυριότερα, βέβαια, είναι τα συστήμα­τα εκείνα που αναγνωρίζουν την Μεγάλη Στοά του Λονδίνου ως «μη­τρική Στοά», τα οποία αυτοχαρακτη­ρίζονται «κανονικά», και φαίνεται πως διατηρούν στενή σχέση μεταξύ τους. Υπάρχουν όμως και συστήματα που δεν αναγνωρίζουν την πρωτοκαθε­δρία της Αγγλικής Στοάς, και διαφο­ροποιούνται από αυτήν ως προς τα δόγματα και τον τρόπο οργάνωσης τους (για παράδειγμα: υπάρχουν κά­ποια που δέχονται στις τάξεις τους άθεους ή γυναίκες). Αξίζει να σημειωθεί ότι και στην Ελλάδα, κατά καιρούς, κάποιες Στοές αποσχίστηκαν, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα να υπάρχει σήμερα η Εθνική Μεγάλη Στοά της Ελλάδας, που ακολουθεί τα «κανονικά» τυπικά της Στοάς της Αγγλίας, αλλά παράλ­ληλα να λειτουργούν και άλλες ανε­ξάρτητες Στοές, που από την προανα­φερόμενη χαρακτηρίζονται ως «μη κανονικές».
Γενικά ο Τεκτονισμός θέλει να πα­ρουσιάζεται ως ένα φιλοσοφικό, προ­οδευτικό και φιλανθρωπικό σύστημα που πρεσβεύει την ελευθερία της σκέψης και της συνείδησης, καθώς και την ισονομία, την αδελφοσύνη και την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ των ανθρώπων. Επίσης, παρουσιάζε­ται όχι μόνο ως μια ιδεολογική θεώ­ρηση αλλά παράλληλα και ως ένας τρόπος ζωής που διέπεται από την αγάπη και τον σεβασμό του ανθρώ­που προς τον συνάνθρωπο του. Ειδικότερα, ως βασικές ή και «Τρεις Μεγάλες Αρχές» του Τεκτονισμού δη­λώνονται οι εξής:
Η Αδελφική Αγάπη απέναντι σε όλους τους ανθρώπους, που σημαίνει τον σεβασμό στις ιδέες και στις πεποι­θήσεις των άλλων καθώς και μια συ­μπεριφορά καλοσύνης και κατανόη­σης απέναντι σε όλους, ανεξαρτήτως φυλής και χρώματος. Η Αγαθοεργία, δηλαδή η παροχή βοήθειας προς τους άπορους συναν­θρώπους, τους γέροντες, τους ασθε­νείς, τα ορφανά παιδιά κ.τ.λ. Η Αναζήτηση της Αλήθειας που πραγματώνεται μέσα από την έρευ­να, παράλληλα όμως με την εφαρμο­γή υψηλών ηθικών κριτηρίων καθώς και την έμπρακτη άσκηση του αγα­θού το οποίο, κατά τους Τέκτονες, πηγάζει από τα βάθη του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου. Στη στάση του απέναντι στην κοινω­νία ο Τεκτονισμός θέλει να παρουσιά­ζεται ως μια καθ' όλα νόμιμη κοινωνι­κή οργάνωση, γι αυτό και υποστηρί­ζει ότι απαιτεί από τα μέλη του να σέ­βονται απόλυτα τους νόμους της χώ­ρας στην οποία ζουν ή εργάζονται, και ότι οι βασικές αρχές του με κανένα τρόπο δεν έρχονται σε σύγκρουση με τα καθήκοντα των μελών του ως πο­λιτών, τόσο στην εργασία και την οι­κογένεια τους, όσο και στη δημόσια ζωή τους. Παράλληλα, ο Τεκτονισμός προβάλλει ως υπέρτατο χρέος του πο­λίτη την αγάπη και την πίστη προς την πατρίδα και τα ιδεώδη της. Ο Τεκτονισμός με κανέναν τρόπο δεν θέλει να χαρακτηρίζεται ως πολιτική οργάνωση και δηλώνει πως κάθε συ­ζήτηση επί πολιτικών θεμάτων κατά τις συνεδρίες του είναι αυστηρά απα­γορευμένη .
Επίσης, σε δηλώσεις υψηλόβαθμων στελεχών της οργάνωσης, πολλές φορές έχει τονιστεί ότι σε καμία περί­πτωση δεν επιτρέπεται ο Τέκτονας να χρησιμοποιεί την ιδιότητα του για να προωθήσει προσωπικά ή επαγγελ­ματικά συμφέροντα και ότι κάθε τέ­τοια πρακτική καταδικάζεται απόλυτα και τιμωρείται με προσωρινή ή και οριστική αποβολή από την Στοά, κα­θώς είναι αντίθετη προς τις βασικές αρχές του Τεκτονισμού. Έτσι, κάθε προσπάθεια συγκάλυψης ανέντιμης ή παράνομης ενέργειας ή απόπειρα άδικης εύνοιας άλλου Τέκτονα υποτί­θεται ότι έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τα θεμέλια της οργάνωσης. Βέβαια, είναι προφανές ότι διάφοροι ματαιόδοξοι και καιροσκόποι θέλη­σαν (και θα θελήσουν) να διεισδύ­σουν στις Τεκτονικές Στοές, νομίζο­ντας ότι έτσι θα καρπωθούν οικονομι­κά και κοινωνικά οφέλη από την συ­ναναστροφή τους με άτομα κύρους, τα οποία υποτίθεται ότι απαρτίζουν τον Τεκτονισμό. Το θέμα λοιπόν είναι αν όντως υπάρχει κάποιο σύστημα αυτοκάθαρσης μέσα στις Στοές ώστε να εντοπίζονται και να διώχνονται οι τυχάρπαστοι και, βέβαια, το κατά πό­σο λειτουργεί το σύστημα αυτό. Ας μη ξεχνάμε την περίπτωση της Ιταλικής Τεκτονικής Στοάς Π2 Propaganda Due), που η βρώμικη δράση της έγι­νε η αιτία να ξεσπάσει στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ένα φοβερό σκάνδαλο που συντάραξε, όχι μόνο την κοινωνία της Ιταλίας, αλλά και την διεθνή κοινή γνώμη: Ούτε λίγο ούτε πολύ, αποκαλύφτηκε ότι τα ηγε­τικά στελέχη εκείνης της Στοάς ήταν μπλεγμένα σε πολιτικές δολοφονίες, σε πολύνεκρες βομβιστικές ενέργειες (που προσπαθούσαν να τις φορτώσουν σε αριστερές οργανώσεις), σε διοργάνωση φασιστικού πραξικοπή­ματος στην Ιταλία, σε κατασκοπεία για λογαριασμό της CΙΑ (ή και της ΚGΒ, αφού ορισμένοι ήταν διπλοί πράκτορες). Επίσης μέλη της «αγαθοεργούς» Π2 κατηγορήθη­καν και καταδικάστηκαν για διαπλοκή με την μαφία με σκοπό το εμπόριο όπλων και ναρκωτικών, για τραπεζιτικές απάτες, για φοροδιαφυγή, και γενικά για ό,τι έγκλημα και αδίκημα θα μπορούσε να φα­νταστεί (ή να μην φανταστεί) κανείς. Σημειώστε ότι ο τότε υπουργός δικαιοσύνης της Ιταλίας Αντόλφο Σκόρπι ήταν και αυτός μέλος της Π2 κα­θώς, βέβαια, και ο σημερινός πρωθυπουργός της Ιταλίας Σίλβιο Μπερλουσκόνι... Για να είμαστε όμως δίκαιοι, θα πρέπει επίσης να αναφέ­ρουμε ότι η Μεγάλη Στοά της Ιταλίας είχε δηλώσει πως είχε αποκηρύξει την Π2 αρκετό καιρό πριν ξεσπάσει εκείνο το σκάνδαλο. Αλλά, και πάλι, αυτή μπορεί να ήταν μια δή­λωση εκ των υστέρων με την οποία η Μεγάλη Στοά προ­σπαθούσε να απεμπλακεί από την υπόθεση... Είναι γνωστό ότι -δικαίως ή αδίκως-στην συνείδηση πολλών ανθρώπων η λέξη «Μασόνος» έχει το ίδιο νόημα με την λέξη «συνωμότης». Βέβαια, στις κατηγορίες περί «μασονι-

κών συνωμοσιών» οι Τέκτονες απαντούν ότι δεν αποτελούν «μυστική εταιρία» αλλά μια νό­μιμη φιλοσοφική, ερευνητική και φιλανθρωπική οργάνωση η οποία όμως, μέσα στα πλαί­σια των καλώς εννοούμενων δημοκρατικών δικαιωμάτων του πολίτη, Θεωρεί ορισμένα από τα εσωτερικά της πράγμα­τα ως ιδιωτικές υποθέσεις που αφορούν μόνο τα μέλη του. Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι σε κάθε Τέκτονα επιτρέπεται, στα πλαίσια πάντα μιας σοβα­ρής συζήτησης, να δηλώνει δημοσίως και μάλιστα με υπε­ρηφάνεια την ιδιότητα του και επίσης να αναφέρεται στον Τε­κτονισμό. Έτσι, διατείνονται ότι δεν υπάρχουν κάποια «φοβερά μυστικά» σε σχέση με τους σκοπούς και τις αρχές του Τε­κτονισμού, και ότι κάθε ενδιαφερόμε­νος πολίτης μπορεί να προμηθευτεί αντίτυπο των καταστατικών διατάξε­ων και των κανονισμών του. Επίσης, τονίζουν ότι αυτά τα υποτιθέμε­να «μυστικά» δεν σχετίζονται παρά μόνο με ορισμένα εθιμο­τυπικά και κάποιους παραδο­σιακούς τρόπους αναγνώρισης των μελών, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν περιέχουν κά­ποια «συνωμοτικά μυστικά». Όμως, ακόμη και αν ισχύουν τα προαναφερόμενα, τότε ισχύουν για το παρόν, αφού -όπως είπα­με και πριν- είναι βέβαιο ότι κα­τά το παρελθόν πολλές Τεκτονι­κές Στοές είχαν εμπλακεί άμε­σα με την πολιτική. Μάλιστα, με την τόσο έντονη δράση τους κατά την διάρκεια της γαλλικής επανάστασης (που υπήρξε το έναυσμα για μια σειρά παγκό­σμιων κοινωνικών μεταρρυθμί­σεων που, γκρεμίζοντας την φεουδαρχική αριστοκρατία και την μοναρχία, μεταμόρφωσαν έτσι ολόκληρο τον πλανήτη), δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι η σύγχρονη δημοκρατία ως πολίτευμα έχει τεκτονικές ρίζες.... Όμως εδώ, στο τέλος, πρέπει να επι­σημάνουμε και τα σοβαρά προβλή­ματα που δημιουργούνται από τις αντιφάσεις που φαίνεται να υπάρ­χουν ανάμεσα στην ιστορία του Τε­κτονισμού και στην στάση του απένα­ντι στην σημερινή κοινωνία: Ενώ ο Τεκτονισμός πολέμησε την παλιά αριστοκρατία, σήμερα, αυτός ο ίδιος στα μάτια των «απλών ανθρώ­πων», φαντάζει σαν ένα κλαμπ αρι­στοκρατών -σαν μια λέσχη ισχυρών που υπεροπτικά θεωρεί όλους τους αμύητους στις υποτιθέμενες «υψηλές διδασκαλίες» του (δηλαδή όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους του πλανή­τη) ως βέβηλους, κατώτερους, ή ακόμη και ως ένα «κοπάδι» που χρειάζε­ται χειραγώγηση. Επίσης, ενώ κατά τον Μεσαίωνα πολέμησε το χριστιανι­κό ιερατείο, το οποίο -αποκτώντας μεγάλη κοσμική εξουσία και αμύθη­το πλούτο- είχε αποθρασυνθεί σε βά­ρος του λαού, σήμερα ο Τεκτονισμός φαντάζει και ο ίδιος σαν ένα ιερατείο που καλύπτεται πίσω από έναν ηθι­κό και φιλοσοφικό μανδύα, για να μπορεί έτσι να κρύβει κάποιους άλ­λους σκοπούς, που -σύμφωνα με τους επικριτές του- είναι η απόκτηση ολοένα και μεγαλύτερης κοσμικής (πολιτικής και οικονομικής) εξουσίας. Όμως, ακόμη κι αν κάποιος δεν λάβει καθόλου υπ' όψιν του τις κα­τηγορίες της χριστιανικής εκ­κλησίας, αλλά και όλη την φι­λολογία, ή -αν θέλετε- την πα­ραφιλολογία, και τις διάφορες φήμες και διαδόσεις περί μασο­νικών συνομωσιών, μπορεί και πάλι να σταθεί καχύποπτος απέναντι στον Τεκτονισμό: Για­τί, εκείνο το αίτημα των λαών που κάποτε γκρέμισαν φεου­δάρχες και βασιλιάδες ζητώντας ελευθερία, ισονομία και συνα­δέλφωση (δηλαδή τα τρία αυτά πράγματα που υποτίθεται ότι ήταν και είναι οι βασικές αρχές του Τεκτονισμού), δεν δικαιώ­θηκε ποτέ... Γιατί στα μάτια πολλών ανθρώπων ο σύγχρο­νος πολιτισμός (ο οποίος υποτί­θεται ότι βασίζεται στις αρχές τις δημοκρατίας και της ισονομίας) μοιάζει πλέον να είναι μια νέου είδους φεουδαρχία... Γιατί παγκο­σμίως κυριαρχούν μερικές μόνο εκα­τοντάδες οικογένειες (αυτές που διευ­θύνουν τις πολυεθνικές εταιρείες),

που η τεράστια οικονομική τους δύ­ναμη τις θέτει στο απυρόβλητο του νόμου και τις καθιστά, όχι μόνο ικα­νές στο να ρυθμίζουν την παγκόσμια πολιτική κατάσταση, αλλά πολλές φορές τους δίνει ακόμα και το δικαί­ωμα ζωής και θανάτου επάνω σε με­γάλους πληθυσμούς ανθρώπων: στις απέραντες χειραγωγούμενες μάζες των σύγχρονων υπηκόων-κατανα-λωτών... Γιατί η δημοκρατία απαιτεί διαφάνεια των δεσμών, και έτσι όσο οι Στοές θα απαρτίζονται από άτομα κύρους, με ενεργή δράση στην επι­στήμη, στην οικονομία και στην πο­λιτική, και όσο θα υπάρχει το πέπλο μυστικότητας αυτής της οργάνωσης, δικαίως ή αδίκως, αλλά σίγουρα ανα­πόφευκτα, θα θεω­ρείται ως διαπλεκόμενη με την σύγχρο­νη φεουδαρχία και ως ύποπτη για κάθε είδους συνωμοσία...

Read More

Αρχαίος και Αποδεδειγμένος Σκωτικός Τύπος

Ο «Αρχαίος και Αποδεδειγμένος Σκωτικός Τύπος» του Ελευθεροτεκτονισμού, κοινά γνωστός απλά ως «Σκωτικός Τύπος» (Scottish Rite), είναι μια σειρά προοδευτικών βαθμών (4ος έως 33ος) και λειτουργεί υπό τον έλεγχο του Ανωτάτου Συμβουλίου. Ο Σκωτικός Τύπος αναπτύσσει τις ηθικές διδασκαλίες και φιλοσοφία της «Συμβολικής Στοάς».
Ο Σκωτικός Τύπος είναι μία από τις δύο κύριες διακλαδώσεις των Τεκτονικών «Παραλλήλων Σωμάτων», που ένας Διδάσκαλος Ελευθεροτέκτων μπορεί να ακολουθήσει για επί πλέον έκθεση στις αρχές του Ελευθεροτεκτονισμού. Η άλλη κύρια διακλάδωση των Τεκτονικών «Παραλλήλων Σωμάτων» είναι ο Τύπος της Υόρκης.
Στην Αγγλία και σε κάποιες άλλες χώρες, ενώ στον Σκωτικό Τύπο δεν παρέχεται επίσημη αναγνώριση από την Μεγάλη Στοά, παρόλα ταύτα δεν απαγορεύεται σε κάποιον που είναι Ελευθεροτέκτονας να γίνει μέλος του. Εν τούτοις, στις Ηνωμένες Πολιτείες ο Σκωτικός Τύπος αναγνωρίζεται επισήμως από τις Μεγάλες Στοές ως προέκταση των βαθμών του Ελευθεροτέκτων.

Ιστορία
Όταν ο Μέγας Φρειδερίκος της Πρωσίας τέθηκε επικεφαλής του "Δόγματος της Τελειοποίησης" το οποίο και περιελάμβανε τότε 25 επιμέρους βαθμούς προέβει με τη βοήθεια επιλέκτων τεκτόνων στην αναδιοργάνωση του Αρχαίου και Αποδεδειγμένου Σκωτικού Δόγματος αναβιβάζοντας τον αριθμό των βαθμών στους 33, αναθέτοντας παράλληλα την ανώτατη διοίκηση στο Ύπατο Συμβούλιο αποτελούμενο από μέλη κατέχοντα τον 33ο βαθμο. Στη συνέχεια δημοσιεύτηκαν αυτά στα λεγόμενα Μεγάλα Συντάγματα το 1786 τα οποία και διέπουν μέχρι σήμερα το Δόγμα. Χάρη όμως και των μελετών των σοφών Τεκτόνων και ιδίως του Αλβέρτου Πίκε (Ύπατος Μεγ. Ταξιάρχης των ΗΠΑ) άρθηκαν και όλες οι αμφιβολίες που ενέσκυψαν περί της γνησιότητας των παραπάνω Συνταγμάτων, (A Historical inquiry in regard to the Grand Constitutions of 1786).
Έτσι το πρώτο ιδρυθέν βάσει των παραπάνω Μεγάλων Συνταγμάτων "Ύπατο Συμβούλιο" δημιουργήθηκε το 1801 στο Τσάρλεστον των ΗΠΑ. Τούτου ακολούθησαν στη συνέχεια τα ιδρυθέντα μετέπειτα Ύπατα Συμβούλια σ΄ όλη την Υφήλιο.

Βαθμοί
Οι καθιερωθέντες 33 βαθμοί του Αρχαίου και Αποδεδειγμένου Σκωτικού Δόγματος είναι:
4 Μυστικός Διδάσκαλος 5 Τέλειος Διδάσκαλος 6 Εξ απορρήτων Γραμματεύς 7 Δήμαρχος, Δικαστής 8 Επόπτης Οικοδομών 9 Εκλεκτός Διδάσκαλος των Εννέα (9) 10 Έκλαμπρος Εκλεκτός Διδάσκαλος 11 Εκλεκτός Ιππότης 12 Μέγας Αρχιτέκτων 13 Αρχιτέκτων της Βασιλικής Αψίδος 14 Σκώτος Ιππότης του Ιερού Θόλου 15 Ιππότης Ανατολής 16 Άρχων της Ιερουσαλήμ 17 Ιππότης Ανατολής και Δύσεως 18 Ιππότης Ροδόσταυρος 19 Μέγας Ποντίφηξ 20 Ισόβιος Αρχιδιδάσκαλος 21 Νοαχίτης 22 Ιππότης του Ιερού Πελέκεως 23 Αρχηγός του Βωμού 24 Άρχων του Θυσιαστηρίου 25 Ιππότης του Χαλκίνου Όφεος 26 Ηγεμών του Ελέους 27 Μέγας Ταξιάρχης του Βωμού 28 Ιππότης του Ηλίου 29 Ιππότης του Αγίου Ανδρέα της Σκωτίας 30 Ιππότης Καδώς 31 Αρχιδικαστής Ταξιάρχης 32 Πρίγκιψ του Βασιλικού Μυστικού 33 Ύπατος και Μέγας Γενικός Επιθεωρητής.

Read More

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΑΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ 33 ΒΑΘΜΟΥ

Ανακοινώθηκαν τα υπ' αριθμ. 315, 316/2009 Διατάγματα του Yπάτου Συμβούλιου του 33ου και Τελευταίου Βαθμού για την Ελλάδα του Α.:Α.:Σ.:Τ.: με τα οποία,
1- Υπενθυμίζεται ότι απαγορεύεται οποιαδήποτε αλλαγή αφορά στο αξίωμα κανονικά εκλεγμένου προέδρου ή αξιωματικού Στοάς Τελειοποιήσεως ή Υπερτάτου Περιστυλίου ή άλλου ανωτέρου εργαστηρίου αν δεν συντρέχουν και μόνον λόγοι υγείας ή επιθυμία του ιδίου του εκλεγέντος.
2- Εφιστάται η προσοχή προς αντικανονικά διατάγματα που υπογράφονται από αυτοαναγορευθέντας εις το αξίωμα του Υπάτου Μεγάλου Ταξιάρχου και άλλους αδελφούς περί αυτούς, οι οποίοι έχουν επιλέξει την απεμπόληση της τεκτονικής νομιμότητας και κανονικότητας και επιχειρούν και πάλιν να δημιουργήσουν σκάνδαλα, διώξεις αδελφών και σχίσματα.
3- Καταδικάζεται η νόσφιση και καπηλεία ιδιοτήτων και τίτλων του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου και των Σωμάτων του καθώς και η παράνομη κατακράτηση περιουσιακών στοιχείων και πνευματικών δικαιωμάτων του Τάγματος από τους ανωτέρω.
4- Αποφασίζεται η εφαρμογή του άρθρου 60 του από την 28ην Ιουνίου 2006 τροποποιηθέντος Γενικού Κανονισμού του Υπάτου Συμβουλίου σύμφωνα με το οποίο «Ουδείς δύναται να μυηθεί εις τον 4ον βαθμόν εάν δεν τυγχάνει ενεργόν και τακτικόν μέλος Συμβ.: Στ.: υπαγομένης υπό κανονικώς λειτουργούσης και αναγνωρισμένης Μεγάλης Στοάς.».
Κατόπιν τούτου το Ύπατο Συμβούλιο του 33ου βαθμού για την Ελλάδα του Α.Α.Σ.Τ., θα δεχθεί, αιτήσεις επαναφοράς όσων αδελφών κατοικούν στην χώρα μας και κατέχουν νομίμως βαθμούς του Σκωτικού Τύπου, και στη συνέχεια την αιτήσεις Αυξήσεως Φωτός, σύμφωνα με τας διατάξεις των Γενικών και Ειδικών Κανονισμών των Φιλοσ.: Εργαστ.: από Διδασκάλους Τέκτονας, υπαγομένους υπό κανονικώς λειτουργούσα και αναγνωρισμένη Μεγάλη Στοά, όπου για την ελληνική επικράτεια είναι η Μεγάλη Στοά της Ελλάδος και η Εθνική Μεγάλη Στοά της Ελλάδος των Αρχαίων Ελευθέρων και Αποδεκτών Τεκτόνων.

Read More

Φιλική Eταιρεία, το «επαναστατικό κόμμα» της Aνεξαρτησίας -Επιρροή από τον Ευρωπαϊκό φιλελεύθερο μασονισμό

Γραφει ο Aντωνης Kαρκαγιαννης
Περίπου έναν αιώνα μετά την Eπανάσταση του ’21 ένας άλλος φανατικός επαναστάτης και ιδιοφυής τεχνοκράτης και θεωρητικός της Eπανάστασης, ο Bλαντιμίρ Iλιτς Λένιν, διατύπωνε το ακόλουθο αξίωμα: Δεν υπάρχει Eπανάσταση χωρίς επαναστατική κοινωνική τάξη, επαναστατική θεωρία και επαναστατικό πολιτικό κόμμα.
Δεν είναι βέβαιο αν είχε στο νου του την Eλληνική Eπανάσταση. Oπωσδήποτε όμως είχε στο νου του τη Mεγάλη Γαλλική Eπανάσταση του 1789. Tης οποίας προϋπήρξε επαναστατική τάξη, η λεγόμενη Tρίτη Tάξη, που εξαρτούσε τα συμφέροντά της και το μέλλον της από την επικείμενη επαναστατική μεταβολή.
Προϋπήρξε μακροχρόνια, περίπου, επί μισόν αιώνα, και μεγαλειώδης επεξεργασία επαναστατικής θεωρίας, η οποία, λίγους μόνο μήνες πριν από τη μεγάλη έκρηξη του 1789 συμπυκνώθηκε από τον αβά Σεγιές σε μια μπροσούρα μερικών δεκάδων σελίδων, υπό τον τίτλο «Tι είναι και τι θέλει η Tρίτη Tάξη». Tο κείμενο αυτό είχε τεράστια διάδοση και απήχηση στους λίγους μήνες που προηγήθηκαν της Eπανάστασης και κατά κάποιο τρόπο ήταν το ευαγγέλιό της. Tα επαναστατικά κόμματα ξεπήδησαν αργότερα, τις πρώτες μέρες και βδομάδες μετά τη μεγάλη έκρηξη.
Aν θελήσουμε να επαληθεύσουμε αυτό το σχήμα του Λένιν με τα γεγονότα της Eλληνικής Eπανάστασης, μπορούμε να διαπιστώσουμε: ότι πριν και από την ιδέα της Eπανάστασης και της Eθνικής Aνεξαρτησίας διαμορφώθηκε, κυρίως μετά το 1789 και ιδιαίτερα μετά τη συνθήκη του Kιουτσούκ Kαϊναρτζί του 1774 μια νέα τάξη εμπόρων, ναυτικών και βιοτεχνών που αναζητούσε εθνική στέγη και από αυτήν εξαρτούσε το μέλλον της και τα συμφέροντά της.
H διαμόρφωση επαναστατικής θεωρίας ήταν πιο περίπλοκη, αλλά παράλληλη. Eνώπιον του αλλόθρησκου δυνάστη άρχισε με τη βαθμιαία σύμπτωση ή την «ευτυχή σύγχυση» (κατά τον Kωστή Παπαγιώργη) της ελληνικότητας με την Oρθόδοξη θρησκεία, στην οποία το έθνος βρήκε σχεδόν έτοιμη την επαναστατική θεωρία της ανεξαρτησίας. Oπως σήμερα οι Aραβες την αναζητούν και τη βρίσκουν στο Iσλάμ. Στην Oρθοδοξία, το έθνος δεν βρήκε μόνο την επαναστατική του θεωρία, αλλά και τους οπαδούς. Oλοι οι πιστοί ήσαν δυνάμει επαναστάτες, έτοιμοι να πάρουν τα όπλα για την πίστη και την πατρίδα.
Oλοι οι ιστορικοί της Eπανάστασης του ’21, ακόμη και αυτοί που συνέγραψαν τα σχολικά εγχειρίδια, πριν ασχοληθούν με τα γεγονότα που άρχισαν να εκτυλίσσονται περίπου την 25η Mαρτίου του 1821, προτάσσουν ένα μεγάλο κεφάλαιο που αναφέρεται στην οργάνωση και την ανασύνταξη του έθνους, γύρω από παλαιά και νέα κέντρα: Γύρω από την Eκκλησία, από τις κοινότητες, από κέντρα εκπαίδευσης και παιδείας, από κέντρα εμπορικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων στην Eλλάδα και στις παροικίες του εξωτερικού, ακόμη και γύρω από κέντρα που αποτελούσαν μέρος (ή εθνικούς θυλάκους) μέσα στον διοικητικό μηχανισμό του δυνάστη όπως ήσαν π.χ. οι αρματολοί και οι Φαναριώτες ή οι ηγεμονικές αυλές στις παραδουνάβιες χώρες. Γύρω από αυτά και άλλα κέντρα συσπειρώθηκε και οργανώθηκε η νέα επαναστατική τάξη και διαμόρφωσε την επαναστατική θεωρία της ανεξαρτησίας, η οποία διαμορφώθηκε στο δυνατό δίπτυχο σύνθημα: «Για την Πίστη και την Πατρίδα, Eλευθερία ή Θάνατος».
Φιλική Eταιρεία, το επαναστατικό κόμμα
Tον Σεπτέμβριο του 1814 στην Oδησσό έλαχε σε τρεις ασήμαντους και μετρίας παιδείας νεαρούς εμποροϋπαλλήλους, ο μεγαλύτερος ήταν μόλις 40 ετών, να ρίξουν την ιδέα και να θεμελιώσουν το «επαναστατικό κόμμα» που το ονόμασαν στην αρχή Eταιρεία των Φιλικών και αργότερα διόρθωσαν σε Φιλική Eταιρεία. Δεν ερεύνησα από πού δανείστηκαν τις δύο λέξεις. Φαίνεται όμως λογικό η λέξη Eταιρεία να προέρχεται από εμπορικές δραστηριότητες και από το προηγούμενο αρκετών άλλων εταιρειών που ιδρύθηκαν τότε με σκοπούς (φανερούς τουλάχιστον) την εκπαίδευση και τα γράμματα. Tο επίθετο «φιλική» μάλλον κατάγεται από τον ευρωπαϊκό φιλελεύθερο μασονισμό.
Oι τρεις αυτοί εμποροϋπάλληλοι ή έμποροι ήσαν: ο Nικόλαος Σκουφάς από την Aρτα, 35 ετών τότε, ο Aθανάσιος Tσακάλωφ από τα Iωάννινα, 26 ετών, και ο Eμμανουήλ Ξάνθος από την Πάτμο, μεγαλύτερος από τους άλλους, 40 ετών τότε. H σειρά με την οποία αναφέρονται τα ονόματά τους (Σκουφάς - Tσακάλωφ - Ξάνθος) φαίνεται ότι αντιστοιχεί σε κάποια άτυπη και μάλλον αμυδρά εσωτερική ιεραρχία, αν και στην ελαφρώς μεταγενέστερη μυστική και συνωμοτική σηματοδότηση των ονομάτων η σειρά αλλάζει: πρώτος ως AB αναφέρεται ο Tσακάλωφ, ακολουθεί ως AΓ ο Σκουφάς και τελευταίος ως AΔ ο Ξάνθος.
Aπό πουθενά δεν μαρτυρείται ποιος από τους τρεις είχε και έριξε την ιδέα της ίδρυσης «επαναστατικού κόμματος», της Φιλικής Eταιρείας. Eπαφή με άλλες εταιρείες είχε ο Tσακάλωφ από το Παρίσι, ενώ ο Ξάνθος είχε ήδη μυηθεί στον φιλελεύθερο μασονισμό στη Λευκάδα. Eν τούτοις φαίνεται ότι την ιδέα είχε και την έριξε ο Aρτινός Nικόλαος Σκουφάς, ο οποίος μέχρι που πέθανε, το 1818, ήταν η ψυχή και η σκέψη της οργάνωσης. Aργότερα, σ’ αυτόν τον ιδρυτικό πυρήνα των τριών που αποτελούσαν τη μυστηριώδη Aνωτάτη Aρχή, προστέθηκαν ο Aνθιμος Γαζής, ο Παναγιώτης Aναγνωστόπουλος, ο Παναγιώτης Σέκερης, ο Nικόλαος Πατσιμάδης, ο Γεώργιος Λεβέντης και ο A. Kομιζόπουλος.
Aπό την πρώτη μέρα της ίδρυσής της η οργάνωση ήταν επαναστατική, παράνομη, μυστική και συνωμοτική. Eχει κύριο και αποκλειστικό σκοπό να συνενώσει τους Eλληνες, να τους οργανώσει σε ένα είδος μυστικού επαναστατικού στρατού για να εξεγερθούν, να πολεμήσουν τον Tούρκο δυνάστη και να κατακτήσουν την ανεξαρτησία της πατρίδας. Στα λίγα κείμενα που έχουν σωθεί, όλες οι αναφορές είναι προς το έθνος, λιγότερο προς το γένος, προς τους Eλληνες, προς την Πατρίδα. Στην αρχή υπήρχαν κάποιοι απόηχοι από το παμβαλκανικό κήρυγμα του Pήγα, που σύντομα εγκαταλείφθηκαν. Oτι προσπάθησαν να προσεταιριστούν τον Aλή Πασά των Iωαννίνων και τον Kαραγεώργη της Σερβίας είναι πολιτική συμμαχιών και όχι σχέδιο πολυεθνικής βαλκανικής εξέγερσης. H επανάσταση που είχαν στον νους του ήταν ελληνική και εθνική.
Aλλά ποια επανάσταση είχαν στον νου τους; Δεν φαίνεται να είχαν καταστρώσει κάποιο σχέδιο εξέγερσης ή να έκαναν κάποιες προετοιμασίες για την εξέγερση. Διατυπώθηκαν κάποιες σκέψεις για συντονισμένη εξέγερση μέσα στην Kωνσταντινούπολη, την καρδιά της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, θα υπέθετε κανείς κατά το παράδειγμα των λαϊκών εξεγέρσεων του Παρισιού. Eυτυχώς δεν επιχείρησαν να πραγματοποιήσουν τις νεφελώδεις εκείνες σκέψεις και περιορίστηκαν στη συσπείρωση του έθνους γύρω από μια αόρατη και μυστηριώδη Aρχή, που όχι μόνο κανείς δεν τη γνώριζε, αλλά και δεν επιτρεπόταν καν να ρωτήσει γι’ αυτήν.
Eίναι ένα από τα πιο λεπτά σημεία του εγχειρήματος. Mέχρι που ανέθεσαν την αρχηγία στον Aλέξανδρο Yψηλάντη, μόνο οι ίδιοι γνώριζαν ότι την Aνατάτη Aρχή αποτελούσαν οι τρεις αρχικοί συνωμότες, στους οποίους αργότερα προστέθηκαν άλλοι πέντε ή έξι. Kαι αυτό ήταν όλο. Πίσω από αυτούς τους εμποροϋπαλλήλους και εμπόρους δεν υπήρχε παρά μόνον ο πόθος του έθνους να αγωνιστεί και να πολεμήσει για την ανεξαρτησία του. Hταν φαίνεται, αυτός ο πόθος που έκανε όλους να πιστεύουν και να πειθαρχούν και να δίνουν χρηματικές ενισχύσεις στην αόρατη και μυστηριώδη Aνωτάτη Aρχή, την οποία πρόθυμα ταύτιζαν με κάποιον ισχυρό παράγοντα της εποχής, ακόμη και με τον ίδιο τον αυτοκράτορα της Pωσίας! Στη γλυκιά αυτή πλάνη περιέπεσαν όχι μόνο οι αγράμματοι και ολιγογράμματοι, αλλά και οι γραμματισμένοι προύχοντες, οι δεσποτάδες, οι πλούσιοι έμποροι και οι διανοούμενοι. Oι ίδιοι εμφανίζονταν ως «απόστολοι» της Aνωτάτης Aρχής και, στην αρχή τουλάχιστον, όχι και αξιόπιστοι και πειστικοί, γιατί πολλοί, στην Oδησσό, στη Mόσχα, στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και στην Πόλη, τους θεωρούσαν ανώριμους νέους, αποτυχημένους εμπόρους ή και αγύρτες. Παρά ταύτα, όλοι είχαν στη φαντασία τους... κάποια άλλη Aνωτάτη Aρχή.
Iσως θα πρέπει να υποθέσουμε ότι ούτε οι ίδιοι άντεχαν το μεγάλο μυστικό τους και εναγωνίως αναζητούασαν το ισχυρό εκείνο πρόσωπο, στο οποίο θα μεταβίβαζαν τη μεγάλη ευθύνη της Aνωτάτης Aρχής. Kατέληξαν στον Aλέξανδρο Yψηλάντη, αφού προηγουμένως είχαν αποταθεί στον Kαποδίστρια και αρνήθηκε. Yστερα από αυτό φαίνεται σαν να πήραν μια βαθιά ανάσα ανακούφισης και σχεδόν εξαφανίσθηκαν, αποχώρησαν οριστικά από τη σκηνή, πιστεύοντας ότι το έργος τους περατώθηκε. Δεν τους συναντάμε να παίζουν σημαντικό ρόλο στο κίνημα του Yψηλάντη στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και στα γεγονότα της επαναστατημένης Eλλάδας, αλλά ούτε και να διεκδικούν θέσεις και οφίτσια στο ελεύθερο κρατίδιο. O Σκουφάς είχε ήδη πεθάνει το 1818. Oι άλλοι έζησαν λησμονημένοι και πάμφτωχοι, στην ελεύθερη πατρίδα, ο Tσακάλωφ πολύ νωρίς εγκαταστάθηκε στη Mόσχα, όπου έζησε τα υπόλοιπα χρόνια του και πέθανε χωρίς ποτέ να μιλήσει ή να αφήσει κάποιο γραπτό.
Aλλο λεπτό σημείο είναι η σχέση αυτών των πρωτεργατών της Aνεξαρτησίας με τον ελεύθερο ευρωπαϊκό μασονισμό. Oι ιστορικοί γράφουν ότι από τη μασονία δανείστηκαν τους συνωμοτικούς κανόνες και κατά τη μύηση νέων μελών της Φιλικής Eταιρείας απέκλειαν τη συμμετοχή σε οποιαδήποτε άλλη μυστική οργάνωση. Γνώριζαν όμως τόσο καλά τα μυστικά της μασονίας, ώστε δικαιολογημένα μπορεί κανείς να πιστέψει ότι οι ίδιοι προηγουμένως είχαν μυηθεί στη μασονία (για τον Ξάνθο είναι βέβαιο) και ότι ίδρυσαν τη Φιλική Eταιρεία ως μασονική οργάνωση ή κατά πιστή απομίμηση.
Πέρυσι, το 2005, κυκλοφόρησε το θαυμάσιο δοκίμιο του Kωστή Παπαγιώργη, με τον τίτλο «Eμμανουήλ Ξάνθος ο Φιλικός», απ’ όπου δανειστήκαμε αρκετά στοιχεία. Φαίνεται ότι και οι ιστοριογράφοι σχετικά αργά ανακάλυψαν τους Φιλικούς, είτε γιατί ο Aγώνας για την Aνεξαρτησία και για την επιβίωση του ανεξάρτητου κρατιδίου πήρε άλλους δρόμους και έπρεπε να ξεχάσουμε την «επανάστατική τάξη», την «επαναστατική θεωρία» και το «επαναστατικό κόμμα». Eίτε γιατί και οι μεταγενέστεροι συμμερίζονταν την περιφρόνηση... προς τους άσημους εμποροϋπαλλήλους και εμπόρους. Oπως γράφει ο Kωστής Παπαγιώργης, χρειάστηκε η «απερίγραπτη εχθρότητα» και διαμάχη μεταξύ Ξάνθου και Aναγνωστόπουλου για να αρχίσουμε να μαθαίνουμε κάτι για την ιστορία της Φιλικής Eταιρείας.
πηγη: Εφημερίδα Καθημερινή 25-03-06

Read More

Ένας καλός κανόνας, για να αξιοποιείται η ανάγνωση της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης

Αγαπημένα Μου παιδιά! Με τις «υπενθυμίσεις» που ακολουθούν, θέλω να σας δώσω έναν σημαντικό κανόνα χωρίς τον οποίο δεν μπο­ρείτε να επωφεληθείτε σε καμία περίπτωση από το διάβασμα των ό­ποιων καλών πνευματικών βιβλίων. Ακόμη κι αν διαβάσετε ολόκληρη την Αγία Γραφή ή τη νέα Αποκάλυψη για χιλιάδες φορές, αν δεν χρη­σιμοποιήσετε αυτόν τον κανόνα, δεν πρόκειται να μετακινηθείτε από την θέση που βρίσκεστε, ούτε κατά ένα βήμα.
Με την πολλή ανάγνωση μπορεί να παραγεμίσατε τις αποθήκες του νου σας, αλλά αν θα ρωτήσετε το πνεύμα σας να σας πει σε τι ω­φελήθηκε απ' όλο αυτό το υλικό που του συσσωρεύσατε, η αδύναμη απάντηση του θα είναι η εξής:
«Παντού όπου κι' αν στρέψω το βλέμμα μου, βλέπω να με περι­τριγυρίζει ένα χάος από κάθε είδους δομικά υλικά. Ένας τεράστιος ό­γκος από πέτρες και δοκάρια έχει συσσωρευτεί με τέτοιο τρόπο, ώ­στε τριγύρω μου να σχηματίζονται ολόκληρα βουνά. Όμως παρ' όλη αυτή την αφθονία των υλικών, μέχρι στιγμής δεν έχει χτιστεί ούτε ένα μικρό καλυβάκι, μέσα στο οποίο θα μπορούσα να κατοικώ ελεύθερα. Διαρκώς μου συγκεντρώνεται όλο και περισσότερα δομικά υλικά και μπροστά μου στοιβάζονται υπέρογκες ποσότητες πολύτιμων λίθων και ευγενούς κέδρου, αλλά μου είναι αδύνατον πιά να τα τακτοποιή­σω. Και το χειρότερο απ' όλα είναι ότι όταν ξεκινώ να βάζω κάπου έστω κάποια στοιχειώδη τάξη, σύντομα μου στέλνετε μια τόσο μεγάλη ποσότητα νέων υλικών, που σαν συνέπεια, από την προσπάθεια που διαρκώς καταβάλω, να αρχίζω πια να κουράζομαι. Τελικά έχω κατα­ντήσει να πανικοβάλομαι μάλιστα, απλά και μόνο στη θέα της ποσό­τητας του υλικού που οφείλει να τακτοποιηθεί, μελαγχολώντας με τη σκέψη του πότε επιτέλους θα μπορέσει να μπεί μια τάξη σε όλο αυτό το υλικό και μάλιστα με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτελέσει μια κανονι­κή κατοικία.»
Αυτό που ακούσατε, αποτελεί τη βασική απάντηση του πνεύμα­τος και ο καθ' ένας που έχει διαβάσει πολύ στη ζωή του, μπορεί να την ανασύρει από μέσα του με πολή μεγάλη ευκολία.
Απλά φανταστείτε το χάος που θα πρέπει να επικρατήσει τελικά στη μνήμη κάποιου, ο οποίος στη διάρκεια της ζωής του έχει διαβά­σει μερικές χιλιάδες βιβλία! Στην καλύτερη περίπτωση μιας τόσο πλού­σιας μελέτης, το μεγαλύτερο συμπέρασμα στο οποίο θα μπορούσε να καταλήξει, είναι ότι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζει απολύτως τί­ποτα.
Τι σημαίνει όμως μια τέτοια ομολογία; Τίποτε άλλο παρά τη θλι­βερή διαμαρτυρία του πνεύματος, το οποίο προσπαθεί να πει ότι παρ' όλη την τεράστια ποσότητα δομικών υλικών που μαζεύτηκε, τελικά δεν μπόρεσε να αποκτήσει ούτε ένα μικρό καλυβάκι, μέσα στο οποίο θα μπορούσε να κατοικεί ελεύθερα!
Υπάρχουν άνθρωποι που γνωρίζουν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη απ' έξω, λέξη προς λέξη. Όμως αν τους ρωτήσετε για το ε­σωτερικό νόημα έστω και μιας μοναδικής φράσης, θα διαπιστώσετε ότι γνωρίζουν τόσα πολλά, όσα γνωρίζουν και εκείνοι που δεν γνωρί­ζουν ούτε μία και μοναδική φράση της Αγίας Γραφής, ή ακόμη και ε­κείνοι που δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχει η Αγία Γραφή. Σε τι ωφελή­θηκαν λοιπόν αυτοί οι άνθρωποι, απ' όλο αυτό το υπέροχο υλικό;
Το πνεύμα δεν μπορεί να κατοικεί πουθενά αλλού, ή μη μόνο μέ­σα στο χώρο του πνεύματος. Αν δεν μπορέσει να χτίσει έστω ένα πρόχειρο καλυβάκι, μέσα στο εσωτερικό πνεύμα της αλήθειας, πού θα μπορούσε να εγκατασταθεί το πνεύμα και από ποιο σημείο να α­ναλάβει τη δραστηριότητα του, ώστε να ξεκινήσει να τακτοποιεί όλο αυτό το υλικό που του προστίθεται;
Δεν θα ήταν προτιμότερο να διέθεται κανείς λιγότερο υλικό, και ευθύς εξ' αρχής να κατασκεύαζε με αυτό ένα ικανοποιητικό σημείο αναφοράς για το πνεύμα του, ώστε αυτό να αποκτήσει ένα σταθερό και ελεύθερο πεδίο δράσης, από το οποίο θα μπορεί να καταστρώνει τα επόμενα του σχέδια και σύμφωνα με αυτά να διαχειρίζεται τα όποια
νέα εισερχόμενα υλικά.

Φανταστείτε τι όψη θα έπαιρνε ένα χωράφι πραγματικά γόνιμης γης, αν το έσπερνε κανείς με ένα μίγμα από χίλιους δυο διαφορετικούς σπόρους. Οι σπόροι βέβαια θα βλασταινανε κανονικά, όμως ποιο θα ήταν το όφελος που θα προέκυπτε για τον σπορέα; Πραγματικά, η σο­διά αυτού του χωραφιού, δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ούτε καν σαν ζωοτροφή κατώτερης ποιότητας. Τα δυνατότερα φυτά θα έ­πνιγαν τα ασθενέστερα, τα ζιζάνια θα φούντωναν και οι σπόροι του σιταριού θα αναδύονταν μόνο εδώ κι εκεί, ατροφικοί και αρρωστημένοι
Από όλα αυτά βγαίνει το συμπέρασμα, ότι από οπουδήποτε πε­ριμένει κανείς να αποκομίσει κάποιο όφελος, θα πρέπει πρώτα απ' ό­λα να εδραιώσει μια τάξη, χωρίς την οποία τα αγκάθια θα φυτρώνουν ανακατεμένα με τα ωφέλιμα φυτά και τα χόρτα, πράγμα που δεν πρό­κειται να επιφέρει απολύτως κανένα όφελος.
Σε τι συνίσταται όμως αυτή η τάξη;
Αν διαθέτετε έναν καθαρό σπόρο σιταριού, να τον σπείρετε σε έ­να καλό και καθαρό χωράφι και έτσι είναι σύγουρο ότι θα αποκτήσε­τε μια καλή και καθαρή σοδειά.
Όποιος διαθέτει ένα κατάλληλο οικοδομικό χώρο και μαζί με αυ-ιόν κάποια ποσότητα δομικών υλικών, ας μην περιμένει μέχρι να συσ­σωρευτεί μια υπέρογκη και περιττή μάζα υλικών, ώστε στη συνέχεια να ασχοληθεί με την οικοδόμηση του σπιτιού του, γιατί στο τέλος όλα αυτά τα υλικά θα καταλάβουν με τον όγκο τους ολόκληρο τον οικοδο­μικό του χώρο.
Έτσι όταν θα έρθει ο εργολάβος για να τον ρωτήσει: «Φίλε ποιο είναι το σημείο στο οποίο θέλεις να χτίσεις το σπίτι σου;» Δεν θα έχει να του απαντήσει τίποτ' άλο παρά: «Παντού φίλε εκεί, όπου βλέπεις να στοιβάζονται τα υλικά!»
Οπότε δικαιολογημένα και ο εργολάβος θα του πει: «Μα γιατί ά­φησες όλα αυτά τα υλικά να συγκεντρωθούν στο οικόπεδο σου, προ-ιού να φτιάξουμε το σχέδιο και να σκάψουμε τα θεμέλια; Γιατί αν τώ­ρα επιθυμείς να χτιστεί το σπίτι σου σε αυτόν το χώρο, θα πρέπει πρώ­τα από όλα να παραμερίσεις όλα τα υλικά στην άκρη, ώστε να απελευθερωθεί ο χώρος. Μόνο τότε θα μπορέσω να κάνω την καταμέτρη­ση του, να βγάλω το σχέδιο, στη συνέχεια βάση αυτού να κάνω την εκσκαφή και τελικά να ελέγξω τα υλικά, για να βεβαιωθώ κατά πόσο είναι τα κατάλληλα για την οικοδόμηση του σπιτιού σου».
Από αυτή την παρομοίωση γίνεται φανερό πόσο ανώφελο είναιτελικά το υπερβολικό διάβασμα, αν δεν πραγματοποιείται στα πλαί­σια μιας πραγματικής τάξης.
Κάι σε τι συνίσταται η πραγματική τάξη; Απλούστατα, η πραγμα­τική τάξη συνίσταται στο ότι ο καθένας θα έπρεπε πρώτα απ' όλα νατακτοποιεί το κάθε νέο φορτίο υλικών, έχοντας κατά νου το οικοδόμη­μα που χτίζει και να μην αναζητά κάποιο νέο φορτίο, προτού επεξερ­γαστεί και τακτοποιήσει το αμέσως προηγούμενο. Με αυτό τον τρόποτο έργο της ανοικοδόμησης του θα προχωρεί με γοργό ρυθμό, ενώταυτοχρόνως θα διαθέτει γύρο από το οικοδόμημα του αρκετόν ελεύ­θερο χώρο, όπου θα μπορεί να στοιβάζει μια επαρκή ποσότητα υλι-,κών, με τάξη.
Με άπλα και κατανοητά λόγια, αυτή η τάξη συνίσταται στο ότι ο καθένας θα πρέπει αυτά που διάβασε να τα εφαρμόζει κατευθεί­αν στην πράξη, ρυθμίζοντας τη ζωή του με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι σύμφωνη με αυτά. Και έτσι όσα διάβασε θα είναι πάντοτε προς όφελος του· ενώ στην αντίθετη περίπτωση θα τον βλάψουν, για­τί κανείς δεν θα πρέπει να μένει ένας απλός ακροατής του Λόγου, αλ­λά να ρυθμίζει τις πράξεις του σύμφωνα με αυτόν!
Στη συνέχεια και άλλες υπενθυμίσεις!
Πηγή:Απόσπασμα από το βιβλίο του Γιακομπ Λόρμπερ Εσωτερική Ερμηνεία των Ευαγγελίων

Read More

Ο ήρωας του «Κώδικα ντα Βίντσι» επιστρέφει σε καινούριο βιβλίο

Ο Νταν Μπράουν, συγγραφέας του προκλητικού Κώδικα Να Βίντσι, μόλις ολοκλήρωσε ένα ακόμα βιβλίο με πρωταγωνιστή τον ειδικό στα θρησκευτικά σύμβολα Ρόμπερτ Λάνγκντον.
Την είδηση αποκάλυψε στη Γενεύη ο Ρον Χάουαρντ, σκηνοθέτης του Κώδικα και του αναμενόμενου Illuminati-Οι Πεφωτισμένοι, στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου για τη νέα ταινία που παρακολούθησε αποκλειστικά για την Ελλάδα το in.gr.
«Ο Νταν &#x5BΜπράουν&#x5D μου είπε ότι μόλις τέλειωσε ακόμα ένα βιβλίο με τον Ρόμπερτ Λάνγκτον, αλλά δεν το έχω διαβάσει ακόμα» είπε ο σκηνοθέτης.
Σύμφωνα με φήμες που κυκλοφορούν εδώ και μήνες στο Διαδίκτυο, το νέο βιβλίο του Μπράουν ονομάζεται The Solomon Key («Το Κλειδί του Σολομώντα»), διαδραματίζεται στην Ουάσινγκτον και σχετίζεται με τους Ελευθεροτέκτονες.
Ο συγγραφέας και ο εκδοτικός του οίκος κρατούν τα στόματά τους κλειστά.
Το βιβλίο Illuminati-Οι Πεφωτισμένοι εκδόθηκε το 2000 και ήταν η πρώτη περιπέτεια του δαιμόνιου καθηγητή του Χάρβαρντ Ρόμπερτ Λάνγκντον.
Η ομώνυμη ταινία, με πρωταγωνιστή και πάλι τον Τομ Χανκς, κάνει πρεμιέρα στην Ελλάδα στις 14 Μαΐου.
Πηγή:http://www.tanea.gr/default.asp?pid=41&nid=986182

Read More

Η ανίερη συμμαχία Κομμουνισμού και Τεκτονισμού

Αγαπητοι φίλοι
Το παρακάτω δημοσίευμα προέρχεται από την εφημερίδα <<Ρωμιοσύνη>> (Κύπρος). Άκρως ευρηματικός ο συντάκτης του άρθρου ανακάλυψε μια μεγάλη συνομωσία εναντίον του Ελληνισμού και μάλιστα από την σύμπραξη Κομμουνιστών και Τεκτόνων. Είναι κρίμα να γράφονται τέτοιες ανακρίβειες. Το σίγουρο είναι ότι δεν βρίσκουν ανταπόκριση από κανέναν. (Γ…Μ )

Είχαμε επισημάνει από την αρχή της νέας διακυβέρνησης του τόπου από τον κ. Χριστόφια, ότι υποφώσκει στο παρασκήνιο, μία μακάβρια συμμαχία μεταξύ του Κομμουνισμού και του Τεκτονισμού, για την απομάκρυνση κάθε εθνικού και χριστιανικού συμβόλου σε αυτό τον τόπο.
Στόχος, η εμπέδωση μιάς «κυπριακής» συνείδησης στους νέους και στην κοινωνία μας. Μιάς συνείδησης, αποκομμένης από τις ρίζες του Ελληνισμού και της ορθόδοξης παράδοσης.
Αυτοί οι στόχοι, φαίνεται να εμπεριέχονται στην ύλη του νέου σχολικού βιβλίου της Ιστορίας, γι΄ αυτό και η αντίδραση των μελών της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου.
Αν αληθεύει, ότι θα επιχειρηθεί η κατασπίλωση του ονόματος του Εθνομάρτυρα Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, πως δήθεν ήταν συνεργάτης των Τούρκων, με λίγα λόγια, προδότης του Έθνους, δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσω, από πού προέρχονται τα «φαρμακερά βέλη»!
Πέρασαν δύο σχεδόν αιώνες και οι Τέκτονες της Κύπρου δεν έχουν «χωνέψει» την αφοριστική «Εγκύκλιο κατά Μασόνων», που εξέδωσε ο Εθνομάρτυρας Κυπριανός στις 2 Φεβρουαρίου 1815, στην οποία περιέχεται η κατηγορία, ότι οι Κύπριοι τέκτονες τότε συνεργάζοντο με τους «Οθωμανούς» Τούρκους. Την κατηγορία αυτή, φαίνεται ότι θα την αντιστρέψουν σήμερα «κάποιοι» που «ενοχλούνται» και θα την φορτώσουν στον Αρχιεπίσκοπο και Εθνομάρτυρα Κυπριανό (!).
Να είναι βέβαιοι, όμως, ότι τέτοια προσπάθεια –εάν επιχειρηθεί- θα πέσει στο κενό…
Από τις πληροφορίες που έρχονται κοντά μας, ιδιαίτερα τα ονόματα των επιστημόνων που θα επιχειρήσουν να «εκσυγχρονίσουν» την Ιστορία μας, επιβεβαιώνονται οι αρχικές μας ανησυχίες από την «ανίερη» συμμαχία Κομμουνισμού-Τεκτονισμού.
Τα ονόματα των ελλαδιτών επιστημόνων που φέρονται να αποτελούν την επιστημονική ομάδα που θα συγγράψει τα σχολικά βιβλία της Ιστορίας μας, συνδέονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με τον διεθνή Σιωνισμό!
Για την ώρα, δεν θα πούμε περισσότερα. Θα περιμένουμε να δημοσιοποιηθούν επίσημα από το Υπουργείο Παιδείας τα ονόματα που θα αποτελέσουν την «επιστημονική ομάδα» που θα συγγράψει το βιβλίο της Ιστορίας μας και μετά θα επανέλθουμε.
Θα θέσουμε, όμως, ένα ερώτημα: Το ερευνητικό έργο της επιστημονικής αυτής ομάδας που θα συγγράψει το σχολικό βιβλίο της Ιστορίας, χρηματοδοτείται από κάποιο «αμερικανικό ευαγές» ίδρυμα;

2009-02-07
ISSN 1986-0307
Πηγή:http://www.romiossini.com/articles.php?lid=4153

Read More

Τα Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια

της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη, Φιλολόγου-Ιστορικού, ΜΑ Βυζαντινής Ιστορίας
18/6/2007

Η λέξη Μυστήριο στην αρχαία Ελλάδα σήμαινε το απόρρητο, το μυστικό, το άρρητο μέρος μιας τελετής ή λατρείας οι οποίες δεν γίνονταν φανερές σε άτομα που δεν είχαν μυηθεί. Όπως φαίνεται και ετυμολογικά η λέξη παράγεται από το ρήμα “Μυείν” δηλαδή κλείνω και αναφέρεται κυρίως στα μάτια και στα χείλη. Εκείνοι που μυούνται στα μυστήρια του υπερβατικού, απαγορεύεται να τα ανακοινώσουν σε άλλους μη μυημένους, πρέπει να κλείνουν το στόμα τους.
Τα αρχαία Μυστήρια ήταν ίσως η ανώτερη πνευματική κληρονομιά στην αρχαία Ελλάδα. Ήταν κυρίως κρυφές λατρείες, όπου έπρεπε πρώτα κανείς να μυηθεί, κοινώς να εισαχθεί. Ο οπαδός αυτής της λατρείας ονομαζόταν Μύστης και το πρόσωπο που τον εισήγαγε σ’ αυτή Μυσταγωγός. Κάθε μυστηριακή κοινότητα είχε τα κοινά γεύματα, τους κοινούς χορούς και τις ιεροτελεστίες, όπου άνθρωποι που έσμιγαν στον ίδιο χορό, που συμμετείχαν στα ίδια δρώμενα ένιωθαν για πάντα ενωμένοι. Στην εσωτερική έννοιά τους παρουσίαζαν τις αιώνιες αλήθειες είτε ήταν φυσικές, είτε ήταν πνευματικές που διατηρήθηκαν στο πέρασμα χιλιάδων ετών.
Από τα λίγα που γνωρίζουμε για αυτά φαίνεται ότι παρουσίαζαν αλληγορικές αναπαραστάσεις που συμβολίζουν τα πεπρωμένα των ψυχών μετά θάνατον, το νόμο και την ενότητα που συνδέουν όλα τα όντα. Επίσης ήταν τελετουργίες για την ευκαρπία της γης, για την πολυπόθητη βροχή. Και υπήρχαν πάντα τοπικά μυστήρια, αλλά και Μυστήρια που απόκτησαν πανελλήνια εμβέλεια όπως τα Ελευσίνια, τα Ορφικά, τα Κρητικά και τα Καβείρια.

Ελευσίνια Μυστήρια
Τα Ελευσίνια Μυστήρια περιστρέφονταν γύρω από μια θεότητα, η οποία πολύ νωρίς, πρώτη ίσως από όλους τους άλλους θεούς, προσείλκυσε την προσοχή του ανθρώπου.
Μολονότι οι περισσότεροι από τους αρχαίους λαούς φαντάζονταν τους θεούς τους να κατοικούν στον ουρανό, η θεότητα της γης είναι πολύ παλαιότερη. Αποκαλούμενη στην αρχαία Γαία, με το πέρασμα των αιώνων, απέκτησε το όνομα Δήμητρα, το οποίο πιθανότατα σημαίνει «Γη μήτηρ». Η λατρεία της Δήμητρας, με καθαρά αγροτικό χαρακτήρα, συνδεδεμένη με τον κύκλο των εργασιών από τη σπορά ως τη συγκομιδή, είχε ευρύτατη διάδοση σε όλο τον ελληνισμό από τον μικρασιατικό έως τον ιταλιωτικό χώρο. Έχοντας ως αφετηρία τις εύφορες πεδιάδες της νότιας Θεσσαλίας, εξαπλώθηκε σε όλη την Ελλάδα.
Τα Θεσμοφόρια, τα Σκίρα, τα Αλώα, είναι μερικές από τις μεγάλες γιορτές που διοργανώνονταν στον ελλαδικό χώρο προς τιμήν της θεάς της γονιμότητας.
Όμως η λαμπρότερη γιορτή προς τιμή της Δήμητρας γινόταν στην Ελευσίνα, στο περίφημο ιερό, όπου τελούνταν τα πιο σημαντικά μυστήρια της αρχαιότητας, στα οποία η Δήμητρα λατρευόταν ως πανίσχυρη, χθόνια και γονιμική θεά.
Οι μυστικές αυτές τελετές φαίνεται ότι ήταν μέρος της λατρείας των Προελλήνων κατοίκων της Αιγαιίδας, των Πελασγών, των οποίων η θρησκεία περιστρεφόταν γύρω από τη γη, τις χθόνιες θεότητές της, το μυστήριο της ζωής και του θανάτου και της μετά θάνατον ζωής.
Έπειτα από την Κάθοδο των ελληνικών φύλων, των Αχαιών και των Ιώνων, οι οποίοι λάτρευαν τους ουράνιους θεούς, οι Πελασγοί ζήτησαν να προστατέψουν τις θρησκευτικές παραδόσεις και τη λατρεία τους από τη βεβήλωση των αλλόθρησκων κατακτητών και γι’ αυτό χρησιμοποίησαν το σκότος της νύχτας. Τη μη ελληνικότητα των μυστηρίων μαρτυρούν και λέξεις μη ελληνικές, όπως παιξ, κογξ, βαυβώ (η μητρική κοιλιά), ευοί σαβοί (προσφωνήσεις προς τον Διόνυσο).
Τα μυστήρια, λοιπόν, της Ελευσίνας είναι η θρησκεία των κατακτηθέντων, Πελασγών, οι τελετές της οποίας, εξαιτίας του φόβου των επιδρομέων γίνονταν σε μυστικές συναθροίσεις. Αν και αρχικά η θρησκεία των προελληνικών φύλων υπέστη τους διωγμούς των κατακτητών, με το πέρασμα του χρόνου οι θρησκευτικές τελετές και δοξασίες κατακτητών και κατακτημένων αφομοιώθηκαν. Πριν από την Κάθοδο των ελληνικών φύλων, τα Ελευσίνια Μυστήρια υπάγονταν στη δικαιοδοσία των προελληνικών βασιλικών οίκων της περιοχής. Γύρω στον 7ο αιώνα π.Χ. εξερράγησαν μακροχρόνιοι πόλεμοι μεταξύ Αθηναίων και Ελευσίνιων, κατά τη διάρκεια των οποίων έπεσαν ο στρατηγός των Ελευσινίων, Ιμάραδος και ο βασιλιάς των Αθηναίων, Ερεχθεύς. Τελικά οι Ελευσίνιοι ηττήθηκαν, η βασιλεία τους καταλύθηκε και η Ελευσίνα έγινε ένας από τους Δήμους της Αττικής.
Οι Αθηναίοι ανέλαβαν τη διοίκηση και την εποπτεία των Μυστηρίων, όμως η Ελευσίνα παρέμεινε η κύρια κοιτίδα τους, ενώ τα ιερατικά αξιώματα και η ευθύνη για τη διοργάνωση των τελετών έμεινε στα χέρια των βασιλικών γενών των Ελευσινίων, των Ευμολπιδών, στους οποίους ανήκε πάντα ο ανώτατος λειτουργός, ο ιεροφάντης και των Κηρύκων, από τους οποίους προερχόταν ο δαδούχος.

Ο Μύθος
Αντιπροσωπεύοντας τις δυνατότητες της αγροτικής θρησκείας στην επίτευξη της γενικότερης ανθρώπινης ευτυχίας, τα Ελευσίνια μυστήρια είχαν σαφή εσχατολογική διδασκαλία. Σύμφωνα με τον λεγόμενο ομηρικό ύμνο στη Δήμητρα, ο οποίος είναι ερμηνευτικός της γενικότερης λατρείας της θεάς, στην Ελευσίνα, γνωρίζουμε ότι εκτός από τη Δήμητρα πρωταγωνιστική μορφή των μυστηρίων, ήταν η Κόρη, η Περσεφόνη, αντιπροσωπεύοντας το κατεξοχήν πνεύμα της βλάστησης που εξαφανίζεται από την επιφάνεια της γης και επανέρχεται σ’ αυτήν ύστερα από καθορισμένη χρονικά παραμονή της στον Κάτω Κόσμο.
Όπως εξιστορεί ο ομηρικός ύμνος, η Περσεφόνη, η κόρη της Δήμητρας, έπαιζε, μαζεύοντας λουλούδια στους κάμπους της Ελευσίνας, με τις Ωκεανίδες νύμφες, τις κόρες του Ωκεανού. Εκεί την απήγαγε ο Άδης-Πλούτων, ο θεός-βασιλιάς του Κάτω Κόσμου, και τη μετέφερε στο βασίλειο των νεκρών, όπου την έκανε βασίλισσά του. Τρελή από τη λύπη για την εξαφάνιση της κόρης της, η Δήμητρα περιπλανιόταν για εννιά μέρες και τη δέκατη έμαθε -από τη θεά Εκάτη και τον θεό Ήλιο- ότι η κόρη της είχε απαχθεί από τον Άδη-Πλούτωνα με τη συγκατάθεση του Δία. Πικραμένη και εξοργισμένη, μεταμορφώθηκε σε φτωχή, γριά ζητιάνα και αποσύρθηκε στην Ελευσίνα, όπου βρήκε φιλοξενία στο αρχοντικό του βασιλικού ζεύγους, του Κελεού και της Μετάνειρας. Κατά την παραμονή της, στην Ελευσίνα, η Δήμητρα, του μικρού γιού του Κελεού, τον οποίο αποπειράθηκε να καταστήσει αθάνατο, τρέφοντάς τον με αμβροσία και βάζοντάς τον κρυφά τη νύχτα σε φωτιά, προκειμένου να καταστρέψει τις θνητές σάρκες του. Το έργο, όμως, της αθανασίας του Δημοφώντα ματαιώθηκε, όταν η μητέρα του ανακάλυψε έντρομη τις ενέργειες της γηραιάς παραμάνας, οπότε η Δήμητρα φανερώθηκε στην αληθινή της υπόσταση.
Παρέμεινε ωστόσο θλιμμένη για την εξαφάνιση της κόρης της και μαζί της η γη άκαρπη, μέχρις ότου ο Δίας, σε μια προσπάθεια συμβιβασμού της κατάστασης, καθόρισε η Περσεφόνη να μένει στον Κάτω Κόσμο το 1/3 του χρόνου και τα υπόλοιπα 2/3 να τα περνάει με τη μητέρα της. Εξευμενισμένη, τότε η Δήμητρα και προτού επιστρέψει στον Όλυμπο, βαθιά ευγνώμων στους Ελευσίνιους για τη φιλοξενία τους, δίδαξε στους τέσσερις βασιλείς τους, τον Τριπτόλεμο, τον Διοκλή, τον Εύμολπο και τον Κελεό, τα μυστήρια της λατρείας της, για τα οποία αξίωσε απόλυτη μυστικότητα, υποσχόμενη αιώνια ευημερία στην πόλη.

Τα Μυστήρια στους Αθηναίους.
Η μεγάλη αίγλη των Ελευσινίων Μυστηρίων συμπίπτει με την ανάληψη της επιμέλειάς τους από τους Αθηναίους. Οι μυστηριακές θρησκευτικές τελετουργίες προς τιμήν της Δήμητρας και της Κόρης της, έλαβαν λαμπρή μορφή την περίοδο της τυραννίας των Πεισιστρατιδών, οι οποίοι φιλοδοξούσαν έτσι να εξωραΐσουν και να νομιμοποιήσουν την εξουσία τους, αλλά στο απόγειο της ακμής τους έφθασαν κατά τη χρυσή εποχή της αθηναϊκής δημοκρατίας, τον 5ο αιώνα π.Χ.
Οι Αθηναίοι περιέβαλαν τότε τα μυστήρια με εξαιρετική λαμπρότητα, αφενός για πολιτικούς λόγους και συγκεκριμένα για την ηθική τόνωση της ηγεμονίας τους και αφετέρου για οικονομικούς σκοπούς, σχετικούς με την εισροή χρήματος στην πόλη από τις πολυπληθείς αφίξεις των ξένων που έφθαναν για να παρακολουθήσουν τις τελετές. Ψήφισμα των Αθηναίων της περιόδου του Περικλή καθορίζει υπέρ του ιερού της Ελευσίνας ποσοστά από τους Αθηναίους γαιοκτήμονες, τους συμμάχους και τους κληρούχους και καλεί όλους τους Έλληνες σε καταβολή δωρεών, με αντάλλαγμα την ελεύθερη πρόσοδο στα μυστήρια.
Από τότε, σε αντίθεση με άλλες μυστηριακές θρησκευτικές τελετές, οι οποίες περιορίζονταν στα μέλη μιας οικογένειας, ενός γένους ή μιας φατρίας, τα Ελευσίνια μυστήρια ήταν ανοιχτά σε όλους τους Έλληνες, ακόμη και σε δούλους, εάν μιλούσαν την ελληνική γλώσσα και στη συνέχεια στους Ρωμαίους, ενώ από την εποχή των Περσικών πολέμων, όταν οι Πέρσες εσύλησαν και κατέκαψαν όλα τα ιερά των Αθηνών, αποκλείονταν οι βάρβαροι. Αποκλείονταν επίσης οι διαπράξαντες εγκλήματα και διάφορες ιερόσυλες πράξεις, όσο υψηλό αξίωμα και αν είχαν, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον αυτοκράτορα Νέρωνα, στον οποίο δεν επετράπη η συμμετοχή.
Από την εποχή της προσάρτησης της Ελευσίνας στην Αθήνα, τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν διττά. Υπήρχαν τα Μικρά Μυστήρια, τα οποία τελούνταν στην Αθήνα, στο προάστιο Άγρα, κατά τον μήνα Ανθεστηριώνα (Φεβρουάριο), και τα Μεγάλα, τα κυρίως Ελευσίνια Μυστήρια, που τελούνταν στην Ελευσίνα, από τη δεκάτη πέμπτη ως την εικοστή τρίτη μέρα του μήνα Βοηδρομιώνα (από το τέλος Σεπτεμβρίου ως τις αρχές Οκτωβρίου), την εποχή δηλαδή της σποράς και κάθε τέταρτο έτος περιελάμβαναν μια εξαιρετικά λαμπρή εορτή που λεγόταν πεντετηρίς.

Τα Μεγάλα Μυστήρια.
Οι προπαρασκευές για τα Μεγάλα Μυστήρια διαρκούσαν εννέα ημέρες, οι οποίες συμβολίζουν τις πρώτες εννέα ημέρες των περιπλανήσεων της Δήμητρας.
Αρκετό καιρό πριν από την τελετή των Μυστηρίων, οι Αθηναίοι έστελναν σε όλη την Ελλάδα κήρυκες που ανήκαν στα δύο ιερατικά γένη, των Ευμολπιδών και των Κηρύκων, οι οποίοι εκόμιζαν, σπουδές, δίμηνη δηλαδή εκεχειρία, εάν η Αθήνα βρισκόταν σε πόλεμο με άλλες ελληνικές πόλεις. Οι ξένοι που συνέρρεαν ήταν πολυπληθείς και έτσι τα Ελευσίνια Μυστήρια αποτέλεσαν πανελλήνια εορτή.
Τη 14η Βοηδρομιώνος, οι ιερείς και οι ιέρειες της θεάς στην Ελευσίνα έβγαζαν από το ιερό της τα μυστικά ιερά, τα οποία φυλάσσονταν σε μια κίστη, ένα καλάθι πλεκτό από κλαδιά ιτιάς ή λυγαριάς, εντελώς καλυμμένα και αθέατα και, γι’ αυτό τον λόγο, αγνοούμε μέχρι σήμερα τι αντικείμενα περιείχε η κίστη. Μετά τις προκαταρκτικές θυσίες, τα ιερά φέρονταν, διαμέσου της Ιεράς Οδού, σε πομπή προς την Αθήνα, όπου για την προϋπάντησή τους κατέβαινε όλη η πόλη, οι αρχές, οι ιερείς, ο λαός, συνοδεύοντάς τα μέχρι το εν άστει ιερό των Ελευσινίων θεοτήτων, στη νοτιοδυτική πλευρά της Ακρόπολης.
Τη 15η Βοηδρομιώνος, ο άρχων βασιλεύς, ο οποίος είχε την ανώτατη επιμέλεια και εποπτεία, των μυστηρίων, καλούσε τον λαό σε πανηγυρική συγκέντρωση στην Αγορά, στην Ποικίλη Στοά, όπου γινόταν η πρόρρησις, η επίσημη προκήρυξη, με την οποία καλούνταν να μετάσχουν στις ιερές εκδηλώσεις, όλοι, εκτός εκείνων που είχαν διαπράξει κάποιο σοβαρό έγκλημα.
Τη 16η Βοηδρομιώνος, οι μύστες κατέβαιναν να λουστούν στη θάλασσα του Φαλήρου ή του Πειραιά. Ήταν το μέγα καθαρτήριο βάπτισμα πριν από τη συμμετοχή τους στις ιερές τελετές, ενώ τη 17η Βοηδρομιώνος τελούνταν στο Ιερό της θεάς, στην Αθήνα, μεγάλη θυσία και την επόμενη μέρα γίνονταν τα Επιδαύρια ή Ασκληπιεία, προς τιμήν του θεού Ασκληπιού, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, είχε μυηθεί στα Μυστήρια.
Τη 19η Βοηδρομιώνος, οι αρμόδιοι ιερείς παρελάμβαναν από το εν άστει ιερό, τα ιερά αντικείμενα και στη συνέχεια, σε πομπή, ακολουθούμενοι από πολυάριθμο πλήθος, μετέβαιναν στο Ιακχείο, στο Δίπυλο, όπου παρελάμβαναν το ξόανο του Ίακχου, προστάτη θεού της πόλης, και αυστηρώς αθηναϊκής θεότητας και στη συνέχεια, όλη η πομπή, αφού εξερχόταν από την Ιερά Πύλη, κατευθυνόταν προς την Ελευσίνα διαμέσου της Ιεράς Οδού. Πολύ αργά, το βράδυ, η πομπή έφθανε στην Ελευσίνα, όπου στην αρχή του Θριασίου Πεδίου οι Κροκωνίδες, απόγονοι του πανάρχαιου βασιλιά Κρόκωνος, ασκώντας προνόμιό τους που χάνεται στα βάθη των αιώνων, έδεναν με νήμα το δεξί χέρι με το αριστερό πόδι κάθε μύστη, πράξη αποτρεπτική για οποιοδήποτε κακό. Λίγο πιο κάτω, στη γέφυρα του ελευσίνιου ποταμού Κηφισού, οι πιστοί αντάλλασσαν μεταξύ τους αισχρολογίες και άσεμνα αστεία, σε απομίμηση των πρόστυχων πειραγμάτων της Ιάμβης, υπηρέτριας στο αρχοντικό του Κελεού, η οποία κατόρθωσε να προκαλέσει το γέλιο στη θλιμμένη Δήμητρα, ένα έθιμο οργιαστικού χαρακτήρα που ανάγεται στο αρχαιότερο στρώμα της λατρείας της θεάς.

Άλυτο το μυστήριο των τελετών.
Μετά την πανηγυρική άφιξη της πομπής στην πόλη, οι μύστες αναπαύονταν όλη την υπόλοιπη νύχτα και την ημέρα που ακολουθούσε, για να λάβουν μέρος στις μυστικές τελετές, την αρχή της νύκτας της 21ης Βοηδρομιώνος. Οδηγούμενοι από τον ιεροφάντη και τον δαδούχο, οι μύστες εισέρχονταν στο Τελεστήριο, όπου ξεκινούσαν οι τελετές. Το περιεχόμενο των τελετών παραμένει πάντως ως τις μέρες μας άλυτο μυστήριο, καθώς από τους συμμετέχοντες τηρούνταν απόλυτη μυστικότητα και η πολιτεία επέβαλλε σ’ αυτούς που την παραβίαζαν την ποινή του θανάτου.
Συγκεκριμένα, ο Διαγόρας ο Μήλιος, ο οποίος διακωμώδησε τα μυστήρια, επικηρύχθηκε από τους Αθηναίους για δύο τάλαντα για τη σύλληψή του και για ένα τάλαντο για τον θάνατό του. Ο Αλκιβιάδης, κατηγορούμενος για παρωδία των μυστηρίων, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο, ο τραγικός ποιητής Αισχύλος, κατηγορούμενος ότι σε τραγωδίες αποκάλυψε κάποια από τα απόρρητα, κινδύνευσε μεν αλλά απαλλάχθηκε, ο ρήτορας Ανδοκίδης μόλις διέφυγε την ποινή του θανάτου και ο Πλάτωνας μιλούσε για τα μυστήρια με μεγάλη επιφύλαξη.
Οι πενιχρές μαρτυρίες για το περιεχόμενο των τελετών προέρχονται κυρίως από χριστιανούς συγγραφείς, οπότε δεν θα πρέπει να θεωρηθούν απόλυτα έγκυρες και αξιόπιστες, δεδομένης της προκατάληψης και της εχθρότητας, με την οποία αντιμετώπιζαν οι Χριστιανοί τις ειδωλολατρικές τελετές των εθνικών.
Από τις ελάχιστες πάντως μαρτυρίες που μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες και από παραστάσεις έργων τέχνης, το σύνολο των νεώτερων ερευνητών έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα τεκταινόμενα στα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν δρώμενα, τα οποία αναπαριστούσαν με δραματικό τρόπο τον μύθο της Δήμητρας και της Κόρης.
Μια πιθανή αναπαράσταση της τελετής μπορεί να περιγραφεί ως εξής:
Ο ιεροφάντης, υποδυόμενος τον Πλούτωνα, άρπαζε την ιέρεια της Δήμητρας, που υποδυόταν την Κόρη και παρά τη θέλησή της, την οδηγούσε στον Άδη, όπου τελούνταν ο ιερός γάμος τους. Ακολουθούσαν οι περιπλανήσεις της τραγικής μητέρας, η δεξίωση του Κελεού, η άνοδος της Κόρης από τον Άδη, με τη συνοδεία του Ερμή, τον οποίο υποδυόταν ο ιερός κήρυξ των Μυστηρίων, η συνάντηση μητέρας και κόρης μέσα σε άπλετο φως από τις δάδες που θα κράδαιναν οι μύστες και τέλος η αποδημία του Τριπτόλεμου, στον οποίο η Δήμητρα ανέθεσε την ιερή αποστολή να διδάξει στους ανθρώπους τον τρόπο καλλιέργειας της γης.

Εναλλαγή φωτός και σκότους
Το ερώτημα που έχει απασχολήσει τους περισσότερους μελετητές των Μυστηρίων είναι που ακριβώς τελούνταν αυτές οι δραματικές παραστάσεις.
Ο Φουκάρ, στηριζόμενος σε διάφορες μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων, κυρίως τον Αριστοφάνη, πιστεύει ότι κατά τη διάρκεια της τελετής υπήρχε έντονη εναλλαγή σκότους και φωτός. Φαντάζεται το δάπεδο διαιρεμένο σε πολλά τμήματα, καθοριζόμενα από τους κίονες, με το καθένα από αυτά να αναπαριστά ένα τμήμα του Άδη. Έτσι, στον κάτω όροφο, οι μύστες έβλεπαν τον σκοτεινό και ζοφερό Άδη, με τα βάσανα και τις δοκιμασίες των ανθρώπων που δεν είχαν μυηθεί στα Μυστήρια, ενώ ξαφνικά φωτιζόταν και εμφανιζόταν στα μάτια τους ο επάνω όροφος με τα κατάφωτα Ηλύσια Πεδία και τους χορούς των μυημένων στα Μυστήρια της θεάς.
Για τη δημιουργία ισχυρότατων εντυπώσεων και δραματικών συναισθημάτων στους μύστες, ο Φουκάρ δέχεται και τη χρήση μηχανημάτων, για την ύπαρξη όμως των οποίων δεν συνηγορεί καμιά αρχαία μαρτυρία.
Σε αντίθεση με τον Φουκάρ, ο Νόακ δεν δέχεται την ύπαρξη δύο ορόφων και πιστεύει ότι το Τελεστήριο ήταν ενιαίο. Αποκλείει, επίσης, την ενεργό συμμετοχή των μυστών στα δρώμενα, αλλά δέχεται την κατάσταση των παθών, τις διεγέρσεις του τρόμου και της φρίκης, εντυπώσεις συγκλονιστικές και βασανιστικές για τους συμμετέχοντες στις τελετές. Κατά τον Νόακ, τα δρώμενα δεν ήταν δράμα, με την κανονική έννοια του όρου, αλλά μόνο στοιχεία δράματος, στερούμενα ουσιαστικά διαλόγων και τελούμενα ως παντομίμες. Συγκεκριμένα, τα παιχνίδια της Κόρης με τις φίλες της, πριν από την αρπαγή, είχαν τη μορφή κύκλιου χορού, εκτελούμενου από τις ιέρειες της θεάς, στην Ελευσίνα. Η αρπαγή συνοδευόταν από την απότομη συσκότιση της αίθουσας, συμβολική του κόσμου των νεκρών, ενώ στη συνέχεια, με την επάνοδο του φωτός, η θλιμμένη μητέρα, την οποία υποδυόταν η ιέρεια της θεάς θα διερχόταν, θρηνώντας γοερά, και τις τέσσερις πλευρές της αίθουσας και σταθμεύοντας καθεμία από αυτές, ώστε να γίνεται από όλους ορατή.

Το στάχυ του άδυτου.
Τη μύηση και την τελετή ακολουθούσε η εποπτεία, η οποία αποτελούσε την τρίτη και την υψηλότερη βαθμίδα των Μυστηρίων και τελούνταν τη νύχτα της 22ας Βοηδρομιώνος.
Κατά τον Ιππόλυτο, χριστιανό συγγραφέα του 2ου αιώνα μ.Χ., κεντρικό σύμβολο της εποπτείας ήταν ένα στάχυ, το οποίο φυλασσόταν στο άδυτο του Τελεστηρίου και αφού θεριζόταν τελετουργικά από ένα σιωπηλό θεριστή, τον ιεροφάντη, επιδεικνυόταν με μεγάλη επισημότητα στους πιστούς, σύμβολο της ανεξάντλητης δημιουργικής δύναμης της μητέρας γης.
Σύμφωνα με άλλους ερευνητές, στο Τελεστήριο φυλάσσονταν ομοιώματα γεννητικών οργάνων, μολονότι πράξεις οργιαστικού χαρακτήρα δεν συνάδουν με την εγκράτεια, τη νηστεία και την αυστηρή καθαρότητα που έπρεπε να τηρούν οι μύστες κατά την περίοδο των Μυστηρίων.
Την επόμενη μέρα της εποπτείας και τελευταία ημέρα των Μυστηρίων, γίνονταν μέσα στο ιερό τέμενος χοές προς τιμήν των νεκρών, κατά τις οποίες κάθε μύστης ελάμβανε δύο αγγεία γεμάτα από ένα άγνωστο υγρό και το έχυνε, ψιθυρίζοντας κάποια συμβολικά λόγια, μια τελετή που σχετίζεται με παλαιότερες γεωργικές λατρείες.
Από τη χρήση των αγγείων αυτών, η τελευταία ημέρα των Μυστηρίων ονομαζόταν πλημοχόη.
Ακολουθούσαν εκδηλώσεις με τραγούδια και χορούς και στη συνέχεια το ξόανο του Ίακχου επέστρεφε στην Αθήνα, πάλι με τη συνοδεία πομπής.
Όπως οι περισσότεροι από τους γενάρχες πιστευόταν ότι ήταν υιοί θεών, έτσι λεγόταν ότι ο Εύμολπος, αρχηγός του γένους των Ευμολπιδών, ήταν γιός του Ποσειδώνα.
Κατά την παράδοση, ο Εύμολπος είναι ιδρυτής των Ελευσινίων Μυστηρίων και κατείχε το αξίωμα του ανώτατου αρχιερέας, το οποίο κληροδοτούνταν από γενιά σε γενιά του οίκου.
Το γένος των Ευμολπιδών ήταν από τα επιφανέστερα στην Ελευσίνα και συγκαταλεγόταν στις πιο ευγενείς οικογένειες των Αθηνών, ασκώντας μεγάλη επιρροή στα κοινά.
Οι Ευμολπίδες είχαν κληρονομικά δικαιώματα, κατοχυρωμένα από την πολιτεία για τη διοίκηση και την επιμέλεια των Μυστηρίων, ενώ κατείχαν και δικαστική εξουσία, αποτελώντας δικαστικό σώμα, το οποίο έκρινε δίκες θρησκευτικής φύσης, κυρίως ασέβειας προς τα Μυστήρια.

Το τέλος των Μυστηρίων.
Από τον οίκο των Ευμολπιδών προερχόταν ο ιεροφάντης, η υπέρτατη αρχή των Μυστηρίων, στον οποίο η αθηναϊκή πολιτεία παρείχε τιμές, ανάλογες με εκείνες των πολιτικών αρχόντων. Το αξίωμά του ήταν ισόβιο και κληρονομικό στο γένος των Ευμολπιδών. Το κυριότερο καθήκον του ιεροφάντη ήταν η τεράστιας συμβολικής σημασίας επίδειξη των ιερών αντικειμένων αλλά είχε και άλλες αρμοδιότητες, όπως την ερμηνεία, για λογαριασμό της πολιτείας, των αγράφων θείων νόμων και την αυστηρή εποπτεία των τελετών, ώστε να διασφαλιστεί η άψογη διεξαγωγή των Μυστηρίων. Αντίστοιχος με τον βαθμό του ιεροφάντη ήταν αυτός της ιεροφάντιδος. Οι ιεροφάντιδες ήταν δύο, η μία της Δήμητρας και η άλλη της Κόρης και προέρχονταν και αυτές από το γένος των Ευμολπιδών.
Η δεύτερη μεγάλη οικογένεια που σχετίζεται με τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν οι Κήρυκες, το γένος των οποίων αναγόταν στον Ερμή, και την Άγραυλο, κόρη του βασιλιά των Αθηνών, Κέκροπος. Από την οικογένεια των Κηρύκων προέρχονταν τα τρία σημαντικότερα, μετά τον ιεροφάντη, ιερατικά αξιώματα: του δαδούχου, του ιεροκήρυκα και του επί βωμού ιερέα. Ο δαδούχος ονομάστηκε έτσι από τις δάδες που κρατούσε για να ρυθμίζει τον φωτισμό και τη συσκότιση του Τελεστηρίου, κατά τη διάρκεια των τελετών, ο ιεροκήρυξ κήρυττε την επίσημη προκήρυξη των Μυστηρίων και κατά την έναρξη της τελετής επέβαλλε ιερά σιγή, ενώ ο επί βωμού ιερεύς είχε επιφορτιστεί με το καθήκον της θυσίας των ζώων στον περίβολο του ιερού.
Με την εξάπλωση και την επικράτηση του Χριστιανισμού, τα Ελευσίνια Μυστήρια, τα οποία επί αιώνες κατείχαν σημαντικότατη θέση στον αρχαίο κόσμο, άρχισαν να χάνουν το κύρος και την αίγλη τους. Το θανάσιμο πλήγμα εναντίον τους κατέφερε ο ηγεμόνας των Γότθων, Αλάριχος, ο οποίος συνοδευόμενος, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του στην Ελλάδα, από ιερείς και μοναχούς, που είχαν ασπαστεί το δόγμα του Αρειανισμού, πυρπόλησε το Ιερό Τελεστήριο. Η πυρπόληση και καταστροφή των ιερών συνοδεύτηκε από τον φόνο όλου του ιερατείου, συμπεριλαμβανομένου και του τελευταίου ιεροφάντη, ο οποίος όμως δεν ήταν Αθηναίος, καταγόμενος από το γένος των Ευμολπιδών, αλλά κάποιος ιερέας από τις Θεσπιές που είχε ασπαστεί τη λατρεία του Μίθρα.
Έτσι επαληθεύτηκε και η προφητεία του γηραιού Νεστόριου, του τελευταίου γνήσιου και νόμιμου ιεροφάντη, ο οποίος είχε προβλέψει την καταστροφή των ειδωλολατρικών ιερών, αφού οι Εθνικοί είχαν εκτραπεί από την πίστη και την ευσέβεια προς τους αρχαίους θεούς και έσβησε η ιερή δάδά στο Τελεστήριο της θεάς, συμβολίζοντας με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το τέλος του αρχαίου κόσμου.

Η ίδρυση των Μυστηρίων.
Η λατρεία της Δήμητρας και της Κόρης έφτασε στο απόγειο με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα που πήρε στην Αττική και προπαντός στην Ελευσίνα, όπου πρωτάρχισαν να τελούνται τα περιλάλητα Μυστήρια, που γι’ αυτά όμως κατέχουμε ελάχιστα στοιχεία, ολότελα ανεπαρκή για να σχηματίσουμε μια ικανοποιητική ιδέα και εικόνα.
Ο Paul Foucart, ένας από τους αξιολογότερους Γάλλους επιστήμονες, γράφει στις πρώτες σελίδες του βιβλίου του, «Τα Ελευσίνια Μυστήρια έγιναν αντικείμενο πάρα πολλών μονογραφιών. Βέβαια, δεν ισχυρίζομαι ότι αυτές έκαναν σκοτεινότερο το ζήτημα, αλλά όμως και δεν το φώτισαν. Ο αναγνώστης, ύστερα από το διάβασμα όλων τούτων των έργων, ζαλισμένος από την ποικιλία και την αοριστία των προτεινόμενων εξηγήσεων, θα αναρωτιέται, χωρίς φυσικά να βρίσκει απάντηση, τι ήταν ακριβώς η μύηση και ποιο σκοπό, επιδίωκε, τι δίδασκαν στους μύστες και κατά ποιο τρόπο».
Ο ίδιος συγγραφέας, ο Foucart, ισχυρίζεται ότι δεν είναι αδύνατη η λύση του προβλήματος, με τον όρο να ακολουθηθεί διαφορετική κατεύθυνση στις έρευνες.
«Πρέπει προπάντων, να εξακριβωθεί η προέλευση των Μυστηρίων. Αν μάθουμε από ποιον τόπο κατάγονταν, η γνώση της θρησκείας που τα γέννησε θα μας οδηγούσε να καταλάβουμε και το σκοπό και το γενικό τους πνεύμα».
Στην Ελευσίνια θρησκεία αποδείχτηκε η ύπαρξη δυο ολότελα διαφορετικών στοιχείων που δε συνυπήρχαν στην αρχή. Από το ένα μέρος ήταν το αγροτικό στοιχείο που έδινε στη Δήμητρα το χαρακτήρα θεότητας της γης, που παράγει όλα τα αγαθά του κόσμου από τα οποία πηγάζουν οι ευεργεσίες του πολιτισμού. Το δεύτερο στοιχείο, που παρουσιάστηκε αργότερα ήταν αυτό που σχετίζεται με τον προορισμό του ανθρώπου, με τους τελικούς σκοπούς του, με τη μέλλουσα ζωή του. Πρόκειται για αντιλήψεις ανώτερης περιωπής, για πνευματικές αναζητήσεις ανώτερου επιπέδου, που από μια εποχή κι ύστερα κατέχουν σημαντική θέση στη σκέψη των Ελλήνων.

Το νόημα των Ελευσίνιων Μυστηρίων.
Στον «Ομηρικό Ύμνο», η Δήμητρα φεύγοντας από το φιλόξενο σπίτι του Κελεού είπε, «μονάχη μου θα σας μυήσω στα Μυστήριά μου, να εκτελείται τις ιερουργίες τους και να εξευμενίζεται το πνεύμα μου». Στο τέλος του ποιήματος αναγράφονται τα εξής, «η Δήμητρα μύησε όλους στα σεπτά Μυστήριά της που δεν επιτρέπεται να τα παραμελεί κανείς, μα μήτε να τα διερευνά μηδέ να τα κοινωνιολογεί, επειδή του κλείνει το στόμα ο βαθύς σεβασμός».
Η σύσταση αυτή τηρήθηκε από τους αρχαίους συγγραφείς. Δεν έγραψαν τίποτα για τις τελετές, που ωστόσο γνώριζαν χιλιάδες άνθρωποι. Κι ενώ έχουμε αρκετά σαφή στοιχεία για την εξωτερική μορφή των γιορτών της Ελευσίνας, δηλαδή για όσα γίνονταν έξω από την μύηση, είμαστε υποχρεωμένοι να περιοριζόμαστε σε υποθέσεις σχετικά με τα πιο ενδιαφέροντα σημεία τους, για την ίδια την ουσία της λατρείας.

Υποδιαίρεση των Μυστηρίων.
Τα Μικρά Μυστήρια της Άγρας.
Η μύηση στα Μυστήρια ήταν ο βασικός σκοπός των γιορτών στην Ελευσίνα. Υπήρχαν δυο βαθμοί μύησης, ο πρώτος ήταν ένα είδος «προετοιμασίας μακρινής των υποψηφίων» που γίνονταν κατά τη διάρκεια των «Μικρών Μυστηρίων» ή «Μυστηρίων της Άγρας», που έτσι ονομάστηκαν επειδή η προκαταρκτική αυτή μύηση γινόταν στις αρχές της Ανοίξεως, στο προάστιο της Αθήνας, την Άγρα.
Είχαν ιδρυθεί για να μπορέσει να μυηθεί ο Ηρακλής, που εκδήλωνε την επιθυμία να παραστεί στις τελετουργίες της Ελευσίνας. Κι αυτό το γεγονός έκανε να συμπεράνουν μερικοί, ότι τα Μικρά Μυστήρια είναι πιο πρόσφατα από τα Μεγάλα και πως ιδρύθηκαν στην Αθήνα πριν ενωθεί η Ελευσίνα με την Αττική.
Λίγα πράγματα είναι γνωστά σχετικά με τις τελετουργίες των Μικρών Μυστηρίων. Μας λέει και πάλι ο Foucart, «Τα Μικρά Μυστήρια θεωρούνταν γενικά ως μια προπαρασκευή για τα Μεγάλα Μυστήρια, με την επάλειψη του ρύπου και τον τελετουργικό εξαγνισμό». Φαίνεται πως κατά τη διάρκεια των Μικρών Μυστηρίων δίνονταν παράσταση λειτουργικού δράματος, που αναφερόνταν στην ιστορία του Διονυσίου, δηλαδή τη γέννηση ή το θάνατο ή τη δεύτερη γέννησή του ή ακόμα των ένωσή του με την Κόρη. Τους υποψήφιους μύστες τους δίδασκε στην αρχή ο ιεροφάντης, ο αρχιερέας της Ελευσίνας κι αργότερα οι «μυσταγωγοί» που τους διάλεγαν απ’ τις ελευσινιακές οικογένειες των Ευμολπιδών και των Κηρύκων. Είναι γνωστό πως τελούνταν καθαρτήριες τελετές, που περιλάμβαναν κι ένα λουτρό στον Ιλισσό για να πλύνουν οι μύστες κάθε ρύπο τους.

Τα Μεγάλα Μυστήρια της Ελευσίνας.
Κατά τα τέλη Αυγούστου άρχιζαν και διαρκούσαν δέκα μέρες. Γίνονταν ιερή εκεχειρία, πριν και μετά τη γιορτή, που την ανάγγελλαν ειδικοί απεσταλμένοι που ονομάζονταν σπονδοφόροι. Υπήρχε ένας νόμος που απαγόρευε στους πιστωτές, ακόμα κι αν είχαν στο χέρι απόφαση δικαστηρίου, να προβούν σε κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων ή σε προσωποκράτηση του οφειλέτη, όσο διαρκούσαν τα Μυστήρια. Από τις διάφορες τελετουργίες που τελούνταν κατά τη διάρκεια των γιορτών, άλλες ήταν δημόσιες κι άλλες μυστικές και τόσο καλά προφυλαγμένες από την περιέργεια των αμύητων, ώστε γι’ αυτές μονάχα υποθέσεις μπορούν να γίνουν.
Ο Foucart καθορίζει στο βιβλίο του ως εξής τη σειρά των δημοσίων τελετών.
1) Αναχώρηση των εφήβων της Αθήνας για την Ελευσίνα. Τα «ιερά» (ιερά αντικείμενα) αναχωρούν από την Ελευσίνα και φτάνουν στο «Ελευσίνιο» της Αθήνας.
2) «Αγυρμός» (μάζωξη) και «πρόρρησις» (προκήρυξη που απαριθμούσε όσους τους είχε απαγορευτεί η συμμετοχή τους στα Μυστήρια.
3) «Άλαδαι Μύσται» (οι μύστες στη θάλασσα).
4) «Επιδαύρια».
5) «Πομπή Ίακχου» και άφιξη στην Ελευσίνα.
Οι έφηβοι που εκπλήρωναν μια περίοδο εκπαίδευσης μετέβαιναν από την Αθήνα στην Ελευσίνα για να αποτελέσουν την τιμητική συνοδεία των ιερών, που τα έφερναν, μ’ επίσημη πομπή στην Αθήνα για να τα ξαναπάνε έπειτα πίσω στην Ελευσίνα. Μα τι ήταν αυτά τα ιερά;
Δυστυχώς μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε, μιας και τα είχαν προσεκτικά σκεπασμένα σε όλη τη διάρκεια της μεταφοράς τους και τις άλλες μέρες τα έκλειναν σ’ ένα μέρος του ναού, όπου μονάχα ο ιερέας της Ελευσίνας είχε το δικαίωμα να μπει, ο ιεροφάντης, που μια ορισμένη στιγμή τα έδειχνε στους μυημένους. Σύμφωνα με μια άποψη αυτά τα ιερά ήταν πολύ παλιά χοντροκομμένα αγάλματα των θεοτήτων ή των συμβόλων τους.
«Θα ήταν διαφορετικά στις αναπαραστάσεις τους από εκείνες που γνώριζε το πλήθος, αλλιώς θα ήταν περιττό να τα κρύβουν με τόση επιμέλεια και να επιτρέπουν τη θέα τους μονάχα στους μύστες, σαν μια από τις μεγαλύτερες αποκαλύψεις των Μυστηρίων».
Κατά τη διαδρομή από την Αθήνα στην Ελευσίνα τα ιερά ήταν κλεισμένα σε κιβώτια από ξύλο οξιάς ή μέσα σε μεγάλα καλάθια από βέργες ιτιάς, που το σκέπασμά τους ήταν δεμένο με μάλλινες πορφυρές κορδέλες. Η φροντίδα της μεταφοράς τους επιβάρυνε τις ιέρειες της Δήμητρας και της Κόρης και γίνονταν με άρμα, που έσερναν βόδια.
Μας λέει πάλι ο Foucart, «δεν έχω καμιά πληροφορία για το δρόμο που ακολουθούσαν ως τη στιγμή που η πομπή πλησίαζε την Αθήνα. Κι όταν έφτανε στο προάστιο της ιερής Συκιάς, δυο χιλιόμετρα από το Δίπυλο (τις Θριάσιες πύλες της Αθήνας) σταματούσε.
Και κατά τα αρχαία έθιμα ο “φαιδρυντής” (ένα είδος υπηρέτη των δυο θεαινών) έμπαινε στην πόλη κι επισκέπτονταν της ιέρεια της Αθηνάς, της προστάτριας θεάς της Αθήνας, και της ανάγγελνε επίσημα την άφιξη των ιερών και τη μελλοντική είσοδό τους στην πόλη. Και για να τιμήσουν τα ιερά οι αξιωματούχοι και οι πολίτες, μαζί με τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους, πήγαιναν προς συνάντησή τους και τα μετέφεραν με μεγάλη πομπή στον τόπο όπου θα παρέμεναν, στο Ελευσίνιο της Αθήνας».
Το «Ελευσίνιο» βρισκόταν στους πρόποδες της Ακρόπολης, αλλά δεν έχουμε στοιχεία γι’ αυτό και οι ανασκαφές δε μας χάρισαν κανένα σίγουρο επιπλέον στοιχείο. Τον «αγυρμό» ή συγκέντρωση των μυστών στην Ποικίλη τον ακολουθούσε η «πρόρρηση» ή επίσημη ανακοίνωση της απαρίθμησης εκείνων που αποκλείονταν από τη μύηση. Ο αποκλεισμός αυτός αφορούσε όλους που είχαν κηλιδωμένα τα χέρια, δηλαδή τους εγκληματίες, τους ιερόσυλους και τους φονιάδες. Οι Αθηναίοι μάλιστα θεώρησαν ότι υπάγονταν στην κατηγορία αυτή και οι Βάρβαροι, σε ανάμνηση των Μηδικών πολέμων, τους απόκλειαν όχι επειδή ήταν ηθικά ένοχοι, μα επειδή βρίσκονταν σε κατάσταση μιαρότητας που προκαλούσε την αποστροφή της θεάς και απαιτούσε καθαρμό. Επίσης η απαγόρευση περιλάβαινε κι εκείνους που η φωνή τους δεν ήταν «νοητή», δηλαδή «τους ανθρώπους που δεν μπορούσαν να προφέρουν καθαρά και με τον απαιτούμενο “τόκο” τις καθιερωμένες φράσεις».
Η τελετή «άλαδε μύσται» (στη θάλασσα οι μύστες) ήταν πραγματικά πολύ περίεργη και δεν ήταν παρά δρόμος, τρέξιμο προς τη θάλασσα, όπου ο κάθε μύστης έσερνε μαζί του ένα γουρουνάκι, «ένα είδος αποδιοπομπαίου τράγου φορτωμένου με τις ανθρώπινες ανομίες» και που μαζί του βουτούσε στη θάλασσα.
Ο Foucart μας λέει, «το θαλασσινό νερό καλύτερα κι από το νερό των πηγών και των ποταμών ξέπλενε από κάθε ανομία και κάθε ρύπο. Σ’ αυτή την προχωρημένη κατάσταση κάθαρσης, οι μύστες θυσίαζαν τα γουρουνάκια, που είχαν ήδη «αποκαθαρθεί» με την εμβάπτισή τους στη θάλασσα. Το δε αίμα τους φημιζόταν ως δραστικότατο μέσο κάθαρσης. Πιστευόταν δηλαδή πως τραβούσε με ακατανίκητη δύναμη τα κακά πνεύματα που κατοικούσαν μέσα στον άνθρωπο και πως δεν μπορούσαν πια να εγκαταλείψουν το σώμα του χοίρου, με αποτέλεσμα να μην επιστρέφουν ποτέ πια στην πρώτη τους λεία».
Έχουν γίνει πολλές συζητήσεις όσον αφορά τα «Επιδαύρια» τη γιορτή που τελούνταν την επομένη και τη μεθεπόμενη του δρόμου των μυστών προς τη θάλασσα. Κατά μερικούς προοριζόταν για τους υποψήφιους στη μύηση, που είχαν φτάσει καθυστερημένοι και βασίζονταν στο μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο Ασκληπιός, ο θεός της ιατρικής, έφτασε στην Αθήνα μετά την έναρξη των Μυστηρίων.
Για να μπορέσει κι αυτός να μυηθεί, θεσπίστηκε δεύτερη θυσία ανάλογη με εκείνη της προηγούμενης μέρας. Εκείνο που δε γνωρίζουμε σχετικά με αυτό το ζήτημα είναι ότι μετά την επιδημία της πανούκλας, το λοιμό του 431 π.Χ., οι Αθηναίοι προσκάλεσαν το θεό της Επιδαύρου. Φιλοξενήθηκε δε αυτός στην Αθήνα από το μεγάλο Σοφοκλή ή σύμφωνα με επιγραφή που βρέθηκε στο Ασκληπιείο, από κάποιον Τηλέμαχο.
Είναι εξακριβωμένο πως οι μύστες δεν συμμετείχαν στα Επιδαύρια και πως γίνονταν κατ’ αυτά θυσία και πομπή, που κατ’ αυτή μεταφέρονταν τ’ αγάλματα της Δήμητρας και της Κόρης στο Ασκληπιείο. Η σπουδαιότερη απ’ τις φανερές τελετές των Μυστηρίων ήταν η επιστροφή των ιερών από την Αθήνα στην Ελευσίνα. Κι είχε αυτή η πομπή το όνομα Ίακχος. Ο Ίακχος ήταν ένα πνεύμα που προηγούνταν της ακολουθίας των μυστών και οδηγούσε το πλήθος των πιστών, και με τον πυρσό στο χέρι, έδινε το σύνθημα των χορών και των τραγουδιών. Το άγαλμα του Ίακχου τοποθετημένο σε άρμα συνοδευόμενο από έναν ιερέα πήγαινε μπροστά από την πομπή. Αμέσως μετά ακολουθούσε το άρμα, που μ’ αυτό μεταφέρονταν, συνοδευμένα από ιέρειες της Δήμητρας, τα ιερά. Ακολουθούσαν όσοι είχαν μεγάλους ρόλους στην τέλεση των Μυστηρίων, που άλλωστε ισχυρίζονταν ότι κατάγονταν από οικογένειες, που κατά τον «Ομηρικό Ύμνο» τις είχε μυήσει η θεά Δήμητρα αυτοπροσώπως, δηλαδή ο ιεροφάντης, ο δαδούχος, οι ιερείς και οι ιέρειες του ναού, οι Ευμολπίδες και οι Κήρυκες, καθώς και οι άλλες οικογένειες, οι συνδεόμενες στενά με τη λατρεία της Δήμητρας και της Κόρης. Κοντά τους προχωρούσαν οι μύστες που τους ακολουθούσε ένα τεράστιο πλήθος, χιλιάδες πολλές ευλαβικού λαού, που πήγαινε στην Ελευσίνα να αποδώσει στις δύο θεές τιμές που τους έπρεπαν. Έτσι όλος ο πληθυσμός της Αθήνας πέρναγε από την Ιερά Οδό.
«Στις πρώτες γραμμές της πομπής θα φαίνονταν οι αξιωματούχοι, εκείνοι στους οποίους είχαν ανατεθεί τα πολιτικά και θρησκευτικά λειτουργήματα. Ακολουθούσε ο Άρειος Πάγος, η Βουλή των Πεντακοσίων και τέλος η μάζα των πολιτών με τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους, κατά φυλές και δήμους, με επικεφαλής τους δημάρχους.
Και θα είχε προβλεφθεί ειδική θέση στους αντιπροσώπους (πρεσβείες) των άλλων πόλεων, που έστελναν στη γιορτή ιερές αντιπροσωπείες, σε εκδήλωση ευλάβειας απέναντι στις θεές, μα και φιλίας προς τον αθηναϊκό λαό. Οι μέτοικοι, που ήταν πολυάριθμοι, δεν είχαν δικαίωμα να ανακατευτούν με τους πολίτες», μας λέει ο Foucart. Δεν ήταν φυσικά υποχρεωτικό για όλους να διασχίσουν πεζοί τα εικοσιδύο χιλιόμετρα της διαδρομής. Ορισμένοι ιδιώτες χρησιμοποιούσαν πολυτελέστατα μεταφορικά μέσα, πράγμα που βέβαια θα προκαλούσε το δημοκρατικό πνεύμα των Αθηναίων. Γι’ αυτό ο ρήτορας Λυκούργος πέτυχε τον 4ο αιώνα να ψηφιστεί νόμος που απαγόρευε στις γυναίκες να μεταβαίνουν στην Ελευσίνα με άμαξες, με ποινή προστίμου. Ωστόσο η σύζυγος του Λυκούργου πρώτη αυτή παρέβηκε το νόμο και βρέθηκε στην ανάγκη να πληρώσει το πρόστιμο.
Η πομπή, κατά τη διαδρομή της από την Αθήνα στην Ελευσίνα, σταματούσε κάθε τόσο για να προσφέρει θυσίες και σπουδές, να ψάλλει ύμνους, να χορέψει μπροστά στους ναούς ή τα ναίδρια των θεών και των ηρώων, που είχαν κάποια σχέση με τη Δήμητρα. Κι όταν περνούσαν τη γέφυρα του Κηφισσού, οι πιστοί και οι παριστάμενοι αντάλλαζαν αστεϊσμούς, χοντρόλογα και σκώμματα, που λέγονταν «γεφυρισμοί». Σύμφωνα με ένα λεξικογράφο, υπήρχε μονάχα ένας άνδρας «που καθόταν στα κάγκελα της γέφυρας, στο διάζωμά της, με το πρόσωπο σκεπασμένο με προσωπείο και περιέλουζε με βρισιές και πειράγματα «διακεκριμένους πολίτες». Για τις βωμολοχίες που λέγονταν άλλοι υποστηρίζουν ότι ήταν μια διέξοδος στα δημοκρατικά ένστικτα του λαού κι άλλοι, απεναντίας, τους αποδίδουν θρησκευτική σημασία.
Η πομπή έφτανε αρκετά αργά το βράδυ στην Ελευσίνα. Γινόταν μια τελευταία τελετουργία κοντά στο πηγάδι Καλλίχορο, όπου τραγουδούσαν ύμνους κουνώντας αναμμένους δαυλούς. Έπειτα τοποθετούσαν τα ιερά αντικείμενα ξανά στο μυστηριώδες ναίδριο, που τους χρησίμευε για κρύπτη τους. Το άγαλμα του Ίακχου το μετέφεραν με πομπή και μεγάλη επισημότητα είτε σ’ ένα ναό, είτε στο σπίτι ενός ευσεβούς πιστού ιδιώτη.

Το μυστικό μέρος των Μυστηρίων.
Η γιορτή των καθαυτό Μυστηρίων άρχιζε με την άφιξη στην Ελευσίνα. Γι’ αυτό το σημείο μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Ανάμεσα στις πολλές απόψεις που έχουν διατυπωθεί θα διαλέξουμε τις σημαντικότερες.
Ο Foucart χωρίζει τις τελετουργίες σε δύο είδη. Από τη μία είναι εκείνες προς τιμήν της Δήμητρας, κι από την άλλη εκείνες που αναφέρονται στη μεταθανάτια ζωή. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, η σειρά που γίνονταν οι τελετές των Μυστηρίων, είναι η εξής: ύστερα από μια νύχτα ανάπαυσης, θυσία επίσημη στον περίβολο του ναού -πιθανόν- και μετάβαση στους τόπους που καθαγιάστηκαν από τις περιπλανήσεις της Δήμητρας, τελετουργικές πράξεις και διηγήσεις των πιστών, κατά τη νύχτα που ακολουθεί, λειτουργικό δράμα Δήμητρας και Κόρης και μύηση πρώτου βαθμού στο Τελεστήριο. Εικοσιτέσσερις ώρες αργότερα, και πάλι τη νύχτα, λειτουργικό δράμα Διός και Δήμητρας, μύηση δεύτερου βαθμού ή εποπτεία. Την τελευταία μέρα -τελετή των Πλημοχόων- γέμιζαν με νερό δύο πήλινα δοχεία και σήκωναν το ένα προς την Ανατολή και το άλλο προς τη Δύση και έχυναν γύρω-γύρω προφέροντας απόκρυφες φράσεις.

Άλλες θεότητες της Ελευσίνας, σχετικές με τη Δήμητρα.
Κατά τις ανασκαφές που έκανε στην Ελευσίνα η Αρχαιολογική Εταιρία της Αθήνας, βρέθηκαν δύο ανάγλυφα αφιερωμένα στο θεό και στη θεά, χωρίς να αναφέρουν το όνομά τους. Μια άλλη πανάρχαιη θεότητα της Ελευσίνας, η Δάειρα, ήταν σύμφωνα με το μύθο θυγατέρα του Ωκεανού και απόκτησε με τον Ερμή τον επώνυμο ήρωα της Ελευσίνας. Κι ενώ στην αρχή ήταν αντίζηλη και έχθρα της Δήμητρας, ενσωματώθηκε αργότερα στη λατρεία και μάλιστα ταυτίστηκε με την κόρη της θεάς, την Περσεφόνη. Η Περσεφόνη παίζει στην ελευσινιακή θρησκεία -όπου εξάλλου δεν παρουσιάζεται απ’ αρχής- ένα λιγότερο σημαντικό ρόλο από της Δήμητρας. Είναι γνωστό πως η Περσεφόνη θεωρούνταν σύζυγος του Άδη και βασίλισσα των νεκρών. Αναρωτιέται κανένας «αν Περσεφόνη και Κόρη είναι δύο ονόματα της ίδιας θεότητας ή αν εκπροσωπούν δύο διαφορετικές θεότητες που συγχωνεύτηκαν.
Πιστεύω πως πρέπει να ταχτούμε με τη δεύτερη άποψη, επειδή η Περσεφόνη παρουσιάζεται μάλλον ως βασίλισσα του Άδη, ενώ η Κόρη ως θεά της νεαρής βλάστησης και προπαντός ως θυγατέρα και σωσίας της Δήμητρας, που μ’ αυτήν είχε περίπου ταυτιστεί και σε σπάνιες μονάχα περιπτώσεις είχε επιτρέψει αυτή στη λατρεία της να ζήσει μιαν ανεξάρτητη ζωή».
Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι στην Ελευσίνα η θυγατέρα της Δήμητρας ονομάζεται πάντα Κόρη και ποτέ Περσεφόνη. Ο Foucart πιστεύει πως πρόκειται για μια νέα θεότητα «πολύ διαφορετική από τη σκληρή και σκοτεινή συντρόφισσα του Άδη, η νεόφερτη δείχνει πραότητα και την καλοσύνη που χαρακτηρίζουν τη μητέρα της, τη Δήμητρα». Κατά τη γνώμη του, η Κόρη δεν ήταν παρά ένα αντίγραφο της Δήμητρας κι ένα αντικαθρέπτισμά της.
Για να εξηγήσει τούτο το γεγονός διατυπώνει την άποψη πως «η έννοια και το όνομα το ίδιο της Δήμητρας υποβάλλουν την ιδέα της γονιμότητας και της μητρότητας. Θα ήταν αντιφατικό να την φανταστούμε στείρα κι έτσι το θεώρησαν φυσικό να της αποδώσουν μια κόρη».
Στα αρχαιότερα έργα τέχνης συχνά είναι δύσκολο να πούμε κατηγορηματικά, αν η θεά που έχει παραστήσει ο καλλιτέχνης είναι η Δήμητρα ή η Κόρη, και όταν είναι και οι δυο μαζί, ποια είναι η Δήμητρα και ποια η Κόρη. Οι δύο αυτές θεότητες ακόμα και στη λατρεία είναι στενά δεμένες, η θυγατέρα όμως εξαρτάται πάντα από τη μητέρα. Είναι πραγματικό γεγονός πως βρέθηκαν έξω από την Ελευσίνα ίχνη λατρείας που αφορούσε μονάχα την Κόρη και είχαν υποθέσει μερικοί πως τα Μικρά Μυστήρια της Άγρας ήταν αφιερωμένα σ’ αυτήν ειδικά. Ωστόσο, άλλοι συγγραφείς δεν δέχονται αυτή την περίπτωση.
Ο άρπαγας και σύζυγος της Περσεφόνης- Κόρης, ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου Άδης-Πλούτων ήταν κι αυτός αντικείμενο μιας λατρείας στην Ελευσίνα, όπου και βρέθηκε ναός του. Ωστόσο η προσωπικότητά του έχει αισθητά ξεθωριάσει και κάτω απ’ τα χαρακτηριστικά του άσπλαχνου κυρίαρχου του Ερέβους, ξεχωρίζουμε ένα θεό του Κάτω Κόσμου καλόκαρδο και ευεργετικό, που βλέπει ευνοϊκά τη γεωργία και μοιράζει στους ανθρώπους τα πλούτη που κλείνουν μέσα τους τα έγκατα της γης. Στην ελευσινιακή θρησκεία απαντούμε και μιαν άλλη χθόνια θεότητα, που από τα αρχαία χρόνια ακόμα την είχαν ταυτίσει με τον Πλούτωνα: είναι ο Ευβουλέας. Και ξέρουμε πως υπήρχαν γι’ αυτόν πολλοί μύθοι. Ένας μύθος λέει πως ο Ευβουλέας ήταν ένας απλός χοιροβοσκός που ένα μέρος του κοπαδιού του το κατάπιε η γη, όταν άνοιξε για ν’ αφήσει να περάσει ο Άδης με το άρμα του, τότε που είχε αρπάξει την Περσεφόνη. Στη γιορτή μάλιστα των θεσμοφορίων θυσίαζαν στον Ευβουλέα χοίρους σ’ ανάμνηση αυτού του γεγονότος.
Κατά μιαν άλλη παράδοση, ο Ευβουλέας ήταν γιός του Τροχίλου, ιερέα της Δήμητρας στο Άργος, που είχε καταφύγει στην Ελευσίνα και ήταν ταυτόχρονα και πατέρας του Τριπτόλεμου. Τον ξαναβρίσκουμε τον Ευβουλέα και έξω από την Ελευσίνα, σε μύθους σχετικούς με τη Δήμητρα και την Κόρη, με το όνομα Ζευς Ευβουλέας, ενώ στην πόλη των Μυστηρίων πέρασε σχεδόν απαρατήρητος.

Η Κόρη στην Τέχνη.
Για τις αρχαιότερες απεικονίσεις της Δήμητρας και της Κόρης έχουμε πολύ λίγες πληροφορίες. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι οι δυο θεές είχαν ένα μνημείο στο ναό της Φλιούντας και στο ναό της Ήρας στην Ολυμπία. Ο Παυσανίας ακόμα δίνει πληροφορίες για το άγαλμα της Δήμητρας, στο ιερό της Φιγαλείας, που είχε κεφάλι αλόγου και χαίτη. Όταν εξαφανίστηκε αυτό το αρχαίο ξύλινο άγαλμα, το αντικατέστησαν με ένα άγαλμα του γλύπτη Ονάτα, που καταπλακώθηκε κι αυτό σε μια καθίζηση του εδάφους στη Φιγάλεια.
Στην Αίτνα, στη Σικελία, υπήρχε ένα άγαλμα από ορείχαλκο, της Δήμητρας που κρατούσε πυρσούς. Πιστεύεται ότι ήταν παρόμοιο με μια τερακότα που βρέθηκε σ’ ένα τάφο της Αίγινας και βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο. Άλλες τερακότες που βρέθηκαν στην Καμάρινα παρίσταναν τη Δήμητρα όχι καθιστή, αλλά όρθια, να κρατάει στο ένα της χέρι ένα γουρουνάκι. Ορισμένα νομίσματα και μάλιστα του Μεταποντίου της Σικελίας, είχαν επίσης την παράσταση του κεφαλιού της Δήμητρας με τα χαρακτηριστικά σύμβολα. Αναγνωρίζουμε επίσης τη Δήμητρα σε μελανόμορφα αγγεία, προπάντων σε μυθολογικές σκηνές, όπως η αναχώρηση του Τριπτόλεμου.
Η Περσεφόνη εικονίζεται ως χθόνια θεά και γυναίκα του Άδη σε αρκετά έργα και κυρίως στα αρχαία λακωνικά ανάγλυφα. Η Κόρη της Δήμητρας εικονίζεται σε μελανόμορφα αγγεία. Σε ένα από αυτά τη βλέπουμε να κάθεται και να κρατάει στάχυα στο αριστερό της χέρι.

Τα αριστουργήματα της Κλασικής εποχής.
Πολλές φορές οι μεγάλοι Έλληνες γλύπτες της Κλασικής εποχής αφιέρωσαν το τάλαντό τους στην αναπαράσταση των δυο θεαινών της Ελευσίνας. Στα έργα των αρχαίων συγγραφέων αναφέρονται διάφορα αγάλματα του Αθηναίου Ευκλείδη και του Μεσσήνιου Δημοφώντα. Το άγαλμα του Ευκλείδη βρισκόταν στο ναό της Βούρας, στην Αχαΐα, το άγαλμα του Δημοφώντα στο ναό της Μεγαλούπολης.
Ο Φειδίας και οι μαθητές του δεν μπορούσαν να μην ασχοληθούν με την αναπαράσταση των δυο αυτών θεοτήτων στα αετώματα του Παρθενώνα. Γενική είναι η άποψη πως η Δήμητρα και η Κόρη εικονίζονται σ’ ένα σύμπλεγμα στα ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα: οι δυο θεές, όμοια ντυμένες, κάθονται σε τετράγωνα σκαμνιά, χωρίς ερεισίνωτο. Η Κόρη ακουμπάει το αριστερό της χέρι στον ώμο της μητέρας της. Στην ίδια εποχή ανήκει πιθανότατα και το φημισμένο «Ανάγλυφο της Ελευσίνας».
Ο νεότερος του Φειδία, κατά ένα περίπου αιώνα, ο Πραξιτέλης, ο περίφημος αγαλματοποιός της Ελλάδας, έπλασε κατά πως λένε, πέντε διαφορετικά αγάλματα της Δήμητρας: αλλού η θεά είναι μοναχή, αλλού μέσα σε συμπλέγματα. Μάλιστα ο τύπος που δημιούργησε άσκησε αποφασιστική επίδραση στις κατοπινές αναπαραστάσεις της μητέρας της Κόρης. Τα χαρακτηριστικά του τύπου αυτού είναι η νεανική συχνά όψη της θεάς, που η έκφρασή της είναι περισσότερο ανθρώπινη από την έκφραση των άλλων μεγάλων θεοτήτων. Στο Λούβρο υπάρχει ένα αναθηματικό ανάγλυφο, όπου η θεά Δήμητρα έχει ως κάλυμμα του κεφαλιού της τον «κάλαθο» και κρατάει στο δεξί χέρι της όχι στάχυα, αλλά μια κούπα. Το κολοσσιαίο άγαλμα του Καπιτώλιου, όπου το βρήκαν πάνω στον Αβεντίνο λόφο το 1750 και πίστεψαν στην αρχή πως ήταν άγαλμα της Ήρας, αποδείχτηκε πως είναι άλλος τύπος της μητέρας Δήμητρας.
Οι ειδικοί αναγνώρισαν τον τύπο αυτόν σε πολυάριθμα αντίγραφα. Το άγαλμα της Villa Albani της Ρώμης προκάλεσε τη διχογνωμία των μελετητών. Άλλοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για τη Δήμητρα κι άλλοι για την Κόρη. Την ίδια αβεβαιότητα συναντούμε σχετικά με δύο αγάλματα του Μουσείου της Νεάπολης, που θυμίζουν στο σύνολό τους το άγαλμα της Villa Albani. Η Δήμητρα εικονίζεται τις περισσότερες φορές καθισμένη. Το βλέπουμε τούτο π.χ. στο άγαλμα της γλυπτοθήκης Jacobsen της Κοπεγχάγης, που κατά πάσα πιθανότητα είναι αντίγραφο ενός αγάλματος του 5ου π.Χ. αιώνα. Επίσης εικονίζεται καθισμένη και η «Δήμητρα της Κνίδου», που άλλωστε αναγνωρίζεται ως το τελειότερο άγαλμα της θεάς απ’ όσα γνωρίζουμε.
Στο Μουσείο της Νεάπολης υπάρχει ένα άγαλμα της Κόρης, που το όμορφο νεανικό της κεφάλι θυμίζει το κεφάλι της Αφροδίτης και της Άρτεμης. Μάλιστα, ξαναβρίσκουμε το ίδιο κεφάλι χαραγμένο σε πολλά νομίσματα, ιδιαίτερα σε ένα τρίδραχμο των Συρακουσών. Επίσης σώθηκαν αρκετές τερακότες, όπου εικονίζονται οι δυο θεές άλλοτε μονάχες, άλλοτε μέσα σε συμπλέγματα, που προέρχονται από την Πραινέστη και την Καμάρινα.
Η Δήμητρα και η Κόρη εικονίζονται και σε ερυθρόμορφα αγγεία, κυρίως στη σκηνή της αναχώρησης του Τριπτόλεμου, μάλιστα, δεν είναι πάντα βέβαιο ποια είναι η μια και ποια η άλλη. Συνήθως, η Δήμητρα είναι εκείνη που δίνει τα στάχυα στον Τριπτόλεμο, ενώ η Κόρη κρατάει στα χέρια της πυρσούς. Οι ειδικοί πιστεύουν πως αναγνώρισαν την Περσεφόνη με το σύζυγό της Άδη στο δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα. Είναι γνωστό πως η Περσεφόνη εικονιζόταν συχνά στα αγγεία της νότιας Ιταλίας ως βασίλισσα του Κάτω Κόσμου, όπως και στις ρωμαϊκές σαρκοφάγους.
Οι μυθολογικές σκηνές όπου η Περσεφόνη παίζει ένα ρόλο και τις βλέπουμε πιο συχνά, είναι εκείνες της αρπαγής της νεαρής θεάς και της επιστροφής της στο φως της μέρας. Την πρώτη από τις σκηνές αυτές τη βρίσκουμε πάλι σε πολλά αγγεία και νομίσματα, σε τοιχογραφίες και ψηφιδωτά, όπως και σε ανάγλυφα σαρκοφάγων. Η επιστροφή ή «άνοδος» της νεαρής θεάς, εικονίζεται σε πολλά αγγεία και νομίσματα της Λαμψάκου και της Ελαίας.

Τα Καβείρια Μυστήρια
Τα Καβείρια Μυστήρια πιθανολογείται να ήταν πελασγικής, Φρυγικής ή Φοινικικής προέλευσης. Αν και η λατρεία τους ήταν σχεδόν εξαπλωμένη σε όλη την Ελλάδα όπως και στην Μικρά Ασία έχουμε τα λιγότερα στοιχεία γι’ αυτά τα Μυστήρια. Κατά τον Ηρόδοτο οι Πελασγοί ίδρυσαν τα Καβείρια. Ο ίδιος όπως και ο βασιλιάς της Σπάρτης Λύσανδρος είχαν μυηθεί στα Μυστήρια της Σαμοθράκης.
Ο Στησίμβροτος από τη Θάσο, τον οποίο αναφέρει και ο Στράβων υποστήριξε ότι οι Κάβειροι προέρχονταν από το βουνό Κάβειρο της Φρυγίας όπου επίσης υπάρχει και πόλη Καβειρία και Κάβειρα στον Πόντο. Επίσης άλλοι υποστηρίζουν ότι οι δαίμονες αυτοί ήρθαν από την Φοινίκη (απ’ όπου είχε έρθει κατά μία εκδοχή ο Κάδμος). Τέλος άλλοι λένε ότι οι Κάβειροι είναι θεότητες που έρχονται από την Αίγυπτο με τον Κάδμο που έζησε στη Μέμφιδα κι ύστερα στην Τύρο της Φοινίκης.
Το καβίρ στις σημιτικές γλώσσες σημαίνει μεγάλος, στην αραβική γράφεται kebir ενώ στα σανσκριτικά τα kawiras σημαίνει επίσης μεγάλος. Από την άλλη πλευρά όμως κάποιο υποστηρίζουν ότι αυτό το όνομα είναι ελληνικό και φαίνεται από το ρήμα καίω (καίειν-kαfeiροι) εφόσον και οι Κάβειροι έχουν σχέση με τη φωτιά εφόσον ήταν παιδιά του Ηφαίστου.
Κατά τον Ηρόδοτο που επισκέφτηκε την Αίγυπτο ο μεγάλος θεός της Μέμφιδας ήταν ο Φθα ή Πτα που αποδίδεται στα ελληνικά με το όνομα Ήφαιστος. Στην ελληνική μυθολογία οι Κάβειροι αλλά και οι θηλυκές Καβειρίδες είναι παιδιά του Ηφαίστου και της Καβειρώς. Σε μία άλλη παραλλαγή του μύθου ο Ήφαιστος και η Καβειρώ απέκτησαν τον Κάδμιλο και παιδιά του είναι οι Κάβειροι και οι Καβειρίδες.
Οι Κάβειροι είναι στην ουσία δαίμονες της γονιμικής μαγείας κάτι που προσδιορίζεται με τα όρθια αιδοία που αναπαριστάνονται. Τον ίδιο ρόλο άλλωστε έχουν οι Σάτυροι και οι Σιληνοί στα Διονυσιακά Μυστήρια. Αναφορές του Ομήρου τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια μας δείχνουν ότι ο Αγαμέμνονας και ο Οδυσσέας, ανήκαν στον κύκλο των μυημένων αυτών των μυστηρίων. Ο Φίλιππος ο Β΄ γνώρισε την μελλοντική του γυναίκα την Ολυμπιάδα (μητέρα του Αλέξανδρου) ενώ ήταν ιέρεια στα Μυστήρια της Σαμοθράκης, όταν αυτός πήγε να μυηθεί.
Η διαφορά από τα άλλα μεγάλα τοπικά κέντρα Μυστηρίων της Ελλάδος ήταν η μεγάλη εμβέλεια που είχαν αλλά και το ότι σ’ αυτά μπορούσαν να συμμετέχουν άνθρωποι χωρίς διάκριση φυλής, κοινωνικής τάξης και φύλλου.
Και αυτά τα Μυστήρια αποτελούνταν από διάφορους βαθμούς μύησης και διαιρούνταν σε Μικρά και Μεγάλα Μυστήρια. Έχουμε και εδώ τη λατρεία της Μεγάλης θεάς που συσχετιζόταν με ιερούς βράχους πάνω στους οποίους γίνονταν προσφορές ή θυσίες.
Το όνομα της μεγάλης θεάς ήταν Αξίερος, αργότερα οι Έλληνες την ταύτισαν με τη Δήμητρα. Την έλεγαν επίσης Ηλέκτρα ή Αλέκτρα, Οδηγήτρια (Αλέκ σημαίνει προστάτης και στη δωρική διάλεκτο έχει σχέση με το φως, όπως την ίδια ρίζα έχει και το όνομα του Αλέξανδρου). Ο αντίστοιχος αρσενικός θεός ήταν ο Κάδμιλος που αργότερα κι αυτός ταυτίστηκε με τον Ερμή. Ο Κάδμιλος σε μία στήλη κρατά το κηρύκειο όπου μέσα υπάρχουν δύο μεγάλα φίδια που συμβόλιζαν τα δύο κοσμικά πνεύματα τους Καβείρους, που τους αναπαριστούσαν σαν δύο δίδυμους αδελφούς, ιθυφαλλικούς και γυμνούς. Οι Έλληνες τους ταύτισαν με τους Διόσκουρους, τους δίδυμους γιούς του Δία του Κάστορα και του Πολυδεύκη. Οι δύο πρώτες θεότητες είχαν κυρίως χθόνιο και υπόγειο χαρακτήρα. Η μία είναι ο θεός του Κάτω Κόσμου και η άλλη η σύζυγός του που οι Έλληνες αργότερα ταύτισαν με τον Άδη και την Περσεφόνη. Στην προελληνική γλώσσα λέγονταν Αξιόκερσος και Αξιόκερσα.
Οι χαρακτήρες όμως των Καβείρων αλλά και ο αριθμός τους είναι διαφορετικοί από τόπο σε τόπο (π.χ. στη Λήμνο και στη Μακεδονία λατρευόταν μία τριάδα, ενώ στη Θήβα ένα ζευγάρι αρσενικών θεών, ο Κάβειρος κι ο Παις). Τα ονόματά τους όμως οι πιστοί δεν τα πρόφεραν, αλλά απλώς τους ονόμαζαν «Άνακτες», όπως στην Ελευσίνα οι «θεοί». Το δε πρόθεμα «άξιος» σημαίνει «άγιος».
Η μεγαλύτερη εξάπλωση αυτών των Μυστηρίων άρχισε τον 3ο π.Χ. αι., που ευνοήθηκαν από την Μακεδονική πολιτική. Στην Όλυνθο της Χαλκιδικής βρέθηκε επιγραφή που συντελεί στο γεγονός ότι εκεί υπήρχε ναός των Καβείρων. Επίσης νομίσματα της Θεσσαλονίκης έφεραν την επιγραφή ΚΑΒΕΙΡΟΣ, ενώ άλλα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΚΑΒΕΙΡΟΙ. Επίσης, στη Θεσσαλονίκη γίνονταν γιορτές και αγώνες με τα ονόματα Καβείρια Πύθια και Καβείρια επινίκια.
Η συμμετοχή στα Μυστήρια δεν ήταν αναγκαστική για όσους πήγαιναν στο ιερό των Μεγάλων Θεών, όπως συνέβαινε στην Ελευσίνα. Το ιερό ήταν ανοιχτό στον καθένα για τη λατρεία των θεών σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις. Ο Θέωνας ο Σμυρναίος συγγραφές του 2ου μ.Χ. αι. υποστηρίζει πως η μύηση στα Καβείρια αποτελούνταν από πέντε μέρη που είναι τα εξής:
1) Καθαρμός
2) Παράδοση της τελετής
3) Εποπτεία
4) Ανάδεση στεφάνων
5) Τελειοποίηση και ευδαιμονία. Η λειτουργία των Καβειρίων άρχιζε με την δοκιμασία της προηγούμενης διαγωγής τους.
Η εξομολόγηση ήταν υποχρεωτική καθαρίζοντας ψυχικά τους υποψηφίους. Κατά τη μύηση έβαζαν τον υποψήφιο πάνω σε θρόνο γι’ αυτό και η μύηση ονομαζόταν θρονισμός. Στο κεφάλι του μυούμενου έβαζαν στεφάνι ελιάς και γύρω από την κοιλιά μία κόκκινη λωρίδα που θα τον προφύλαγε από κάθε κίνδυνο. Μετά ακολουθούσε ο ιερός χορός, όπου οι μυημένοι χόρευαν γύρω του.
Στο ιερατείο των Καβειρίων υπήρχαν οι εξής: Ο Κόης ή Κοίης που ήταν ο εξομολογητής ιερέας, οι Ανακτοτελεστές που αποφάσιζαν ποιοι απ’ αυτούς που προσέρχονταν ήταν άξιοι να μυηθούν και η Λουτροφόρος που ήταν ιέρεια υπεύθυνη για τους καθαρμούς των υποψηφίων. Οι μυήσεις γίνονταν σε ορισμένη εποχή του χρόνου και διαρκούσαν εννέα ημέρες. Σ’ αυτή τη χρονική διάρκεια έσβηναν όλα τα φώτα στο νησί και πένθος απλωνόταν σε όλο το νησί. Νηστεία και θρήνος ήταν οι εκδηλώσεις του πένθους μέχρι να έρθει το καινούργιο φως από το ιερό νησί της Δήλου. Το φως το έφερναν με πλοίο. Αν το πλοίο ερχόταν νωρίτερα περιφερόταν ανοιχτά του νησιού. Όταν έφτανε η στιγμή το πλοίο έμπαινε στο λιμάνι, οι άνθρωποι έπαιρναν το φως πιστεύοντας ότι έτσι καθαρμένοι από κάθε κακό έμπαιναν σε καινούργια ζωή, αναγεννιόντουσαν κάνοντας μια νέα αρχή. Στη συμβολική τέλεση των Μυστηρίων έχουμε τη θυσία και ανάσταση του Καδμίλου ο οποίος αργότερα νυμφεύεται τη χαμένη Κόρη. Αναστημένος πια ο Καδμίλος τελεί τον ιερό γάμο που είναι και το μεγάλο Μυστήριο. Σε ετρουσκικά αγγεία τη θυσία του Καδμίλου την κάνουν τα αδέλφια του οι Κάβειροι και στην ανάσταση που την κάνει ο Ερμής παρευρίσκονται μονάχα τα αδέλφια του.
Στα Καβείρια θάβεται το αρσενικό όπως σε όλα τα Μυστήρια της Μέσης Ανατολής, ενώ στην Ελευσίνα θάβεται η Περσεφόνη. Στα Καβείρια ο θνήσκων θεός είναι αρσενικός που συμβολίζει τον σπόρο και ανασταίνεται για να δώσει νέα ζωή, κάτι που επικράτησε και στη δική μας θρησκεία.
Γενικώς τα Καβείρια Μυστήρια στη λειτουργία τους είχαν τον θεμελιώδη σκοπό στο να επιδιώκουν την ηθικοποίηση των ανθρώπων όπως το αναφέρει και ο Διόδωρος Σικελιώτης λέγοντας «οι μυούμενοι γίνονταν ευσεβέστεροι, δικαιότεροι και κατά πάντων καλλίτεροι».
Επίσης σε αυτά γίνονταν και διδασκαλίες για τη γέννηση του κόσμου και του ανθρώπου. Δηλαδή πέρα από τη λατρεία τους και τη θρησκευτική τους υπόσταση είχαν και τον χαρακτήρα της κοινωνικής αρετής όπως άλλωστε όλα τα Μυστήρια (είτε ήταν μικρά ή τοπικά, είτε ήταν μεγάλα) της αρχαίας Ελλάδας.

Τα Ελευσίνια και τα Καβείρια Μυστήρια πιστεύω ότι ήταν από τα πιο σημαντικά, όπως βέβαια τα Πυθαγόρεια και τα Κρητικά. Αντιπροσωπεύουν τον Αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό, συνδέονται με τους θεούς, τους μύθους, τους ανθρώπους, τελετές και τέχνες του πολιτισμού εκείνου. Και σίγουρα κατανόησα, μελετώντας τα, τον τρόπο ζωής, τον τρόπο σκέψης και τις ιδιομορφίες των αρχαίων Ελλήνων.
Πηγή:http://www.e-telescope.gr/gr/cat06/art06_070618.htm

Read More